استان خراسان جنوبی

 استان خراسان جنوبی یکی از استان‌های ایراناست. این استان در شرق ایران واقع شده و مرکز آن، شهر بیرجنداست. استان خراسان جنوبی، با مصوبه مجلس شورای اسلامی و پس از تقسیم استان خراسان به سه استان، در سال ۱۳۸۲ ایجاد شد.

مساحت این استان ۱۵۱٬۱۹۳ کیلومتر مربع است که از این نظر سومین استان ایران است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت آن برابر با ۷۶۸٬۸۹۸ نفر می‌باشد و از این نظر ۲۸اُمین استان کشور است.

پیشینه :

نقشه ایران در عصر خلفای عباسی، برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. در ایالت قهستان، شهرهای تون (فردوس)، قائن و طبس مشخص شده‌اند.

خراسان جنوبی شامل محدوده‌ای از خراسان بزرگ است که در سده‌های پیش قهستاننامیده می‌شده‌است. شهرهای مهم ایالت قهستان، تون(فردوسامروزی) و قائنبوده‌اند . مارکوپولونیز در سفرنامه خود، از این منطقه با نام تونوکاین (تون و قاین) یاد کرده‌است.

در سده‌های اخیر و به ویژه از دوران قاجار، دو شهر فردوس و قائنبه دلیل حوادث طبیعی مختلف به تدریج موقعیت جمعیتی خود را از دست داده و بیرجندمرکزیت و اهمیت بیشتری یافت.

تشکیل استان خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند از سال ۱۳۴۲ مطرح بوده است و در سال ۱۳۸۳ و پس از سال‌ها کشمکش سیاسی این استان تأسیس شد. مرکز این استان جدید شهر بیرجند تعیین گردید. در زمان تأسیس این استان شامل سه شهرستان بیرجند، نهبندان و سربیشه بود.

در سال ۱۳۸۳ و پس از تقسیم خراسان مباحثی در مورد الحاق قاین به خراسان جنوبی مطرح گردید و در نهایت در اواخر همان سال ۸۳ شهرستان قاین به استان خراسان جنوبی الحاق گردید.

در مرحله اول تقسیم خراسان و شکل گیری استان خراسان جنوبی، تنها بخش سرایان شهرستان فردوس با پذیرش این امر که با پیوستن به خراسان جنوبی از بخش به شهرستان ارتقاء می‌یابد حاضر به جدایی از فردوس و خراسان رضوی شد و مدتی را به عنوان یکی از بخش‌های شهرستان بیرجند در خراسان جنوبی به سر برد تا اینکه در سال ۱۳۸۴ اولین ارتقاء در خراسان جنوبی با ارتقای بخش سرایان به شهرستان صورت گرفت. در همین سال با ارتقای بخش درمیان به مرکزیت شهر اسدیه (اسدآبادسابق) دومین شهرستان جدید استان خراسان جنوبی به وجود آمد.

ادامه تلاش‌ها برای الحاق فردوس در سال ۱۳۸۶ به نتیجه رسید و این شهرستان هم ، به خراسان جنوبی ملحق شد.

در سال ۱۳۸۷ بخش بشرویه شهرستان فردوس هم در جواب قبول الحاق به خراسان جنوبی توانست ارتقاء پیدا کند و هشتمین شهرستان استان تأسیس شد.

در سال ۱۳۹۱ و در روزهای پایانی این سال طبس به خراسان جنوبی پیوست. همچنین فرمانداری این شهر نیز به فرمانداری ویژه و معاونت استانداری ارتقاء یافت.

در اردیبهشت ۱۳۹۱ نهمین و دهمین شهرستان‌ها تأسیس گشتند. بخش زیر کوه قاین همراه با بخش زهان قاین و تبدیل دهستان شاسکوه این شهرستان به بخش با سه بخش به شهرستان زیر کوه ارتقاء یافت و حاجی‌آباد زیرکوه پس از حاجی‌آباد هرمزگان و حاجی‌آباد فارس (زرین دشت) سومین حاجی‌آباد کشور شد که به خود فرماندار می‌بیند. بخش خوسف بیرجند هم پس از تبدیل دهستان جلگه ماژان به بخش به شهرستان ارتقاء یافت و و با دو بخش مرکزی و جلگه ماژان به جمع شهرستان‌های کشور پیوست.

موقعیت جغرافیایی :

این استان از شمال با استان خراسان رضوی، از غرب با استان‌های یزد، اصفهان و سمنان، از شرق با کشور افغانستان و از جنوب با استان‌های سیستان و بلوچستانو کرمان هم‌مرز است.


تقسیمات کشوری :

 


شهرستان‌های استان خراسان جنوبی
 

استان خراسان جنوبی، دارای ۱۱ شهرستان، ۲۵ بخش، ۶۱ دهستان و ۲۸ شهر است.

شهرستان‌ها :

شهرستان‌های این استان عبارت‌اند از:

 
جاذبه‌های گردشگری :
استان خراسان جنوبی، در مسیر محورهای ارتباطی استان‌های جنوبی ایران با مشهدقرار دارد. محور اصلی ارتباطی استان‌های یزد، اصفهان، فارسو بوشهربه مشهد، از طبسو فردوسمی‌گذرد (جاده ۶۸تا دیهوک و سپس ادامه مسیر به سمت مشهد از طریق جاده )همچنین محور اصلی ارتباطی استان‌های کرمانو هرمزگان، از دیهوکو فردوسمی‌گذرد. محور ارتباطی استان سیستان و بلوچستانبه مشهد نیز از شهرهای نهبندان، سربیشه، بیرجندو قائنعبور می‌کند. یکی از قدیمی‌ترین جاذبه‌های گردشگری ثبت شده در استان خراسان جنوبی سنگ نگاره کال جنگال در ۵ کیلومتری جنوب شهر خوسف و متعلق به دوره اشکانی است که در بررسی‌های جدید ۱۴ سنگ نگاره در نزدیکی آن شناسایی شده است. دیگر جاذبه‌های گردشگری استان عبارت اند از:

   حرم مطهر حسین بن موسی الکاظم (ع) طبس
   آرامگاه حکیم نزاری
   ارگ کلاه فرنگی
   بند دره
   سنگ سوراخ فردوس
   کویر پلوند
   بند عمرشاه
   منزل مستوفی (بشرویه)
   قلعه تاریخی دختر (بشرویه)
   عمارت اکبریه(میراث جهانی یونسکو)
   قلعه بیرجند
   کنسولگری انگلیس (باغ منظریه)
   مدرسه شوکتیه
   مدرسه معصومیه
   مسجد میان ده (بشرویه)
   مجموعه آسیاب‌های آبی (بشرویه(
   مصلی بیرجند
   یخدان رحیم آباد
   آرامگاه ابن حسام خوسفی
   باغ گلشن طبس
   طاق زارهای کویر سه قلعه
   امامزاده محمد بن اصغر هوگند)بشرویه(
   روستای چنشت (سربیشه)
   روستای خراشاد (بیرجند)
   باغ شوکت‌آباد (بیرجند)
   غار خونیک
   غار فارس
   قلعه فورگ
   کوچ
   ماخونیک
   مجموعه تاریخی کوشک فردوس
   مدرسه علمیه علیا فردوس
   مدرسه علمیه حبیبیه فردوس
   مسجد جامع تون (فردوس)
   حوض انبارسیدی فردوس
   مسجدسیدی فردوس
   قنات بلده فردوس
   کوه قلعه فردوس
   قلعه حسن‌آباد فردوس
   باغستان علیا فردوس
   آبگرم معدنی فردوس
   آرامگاه میر تونی
   مصعبی
   مسجد جامع قائن
   آرامگاه بزرگمهر قائنی (قائن(
   مسجد جامع افین (زیرکوه(
   قلعه کوه قاین
   رباط زردان (زیرکوه(
   قلعه کوه زردان (زیرکوه(
   آبگرم مرتضی علی (شهرستان طبس(
   ارگ حکومتی طبس (شهرستان طبس(
   سد تاریخی کریت (شهرستان طبس)
 کشاورزی :

استان خراسان جنوبی رتبهٔ اول تولید محصولات باغی زرشکو عنابو رتبه دوم تولید زعفرانو پنبهرا در سطح ایران داراست. همچنین این استان، ششمین تولیدکنندهٔاناردر بین استان‌های ایران است و شهرستان فردوس پس از شهرستان‌های ساوهو نی‌ریز، سومین تولیدکنندهٔ انار در ایران است. پسته، بادام، سیب، گلابی، به، گیلاس، آلبالو، زردآلو، هلو، خرما، توت، شاتوت، گردو، انجیرو سنجداز دیگر محصولات باغی این استان است.

در بخش محصولات زراعی، این استان در تولید چغندرقند، رتبه هشتم کشور را داشته و همچنین گندم، جو، پنبه، حبوبات، محصولات جالیزی و گیاهان علوفه‌ای در این استان کشت می‌شوند.

در بخش دامپروری، پرورش مرغ گوشتی و تخم‌گذار، گاو شیری و گوشتی، گوسفند، بز و شتر به صورت سنتی و صنعتی انجام می‌پذیرد.

اقلیم :

میانگین بارندگی سالانه استان خراسان جنوبی، ۱۳۴ میلیمتر و میانگین دمای سالانه، ۱۷٫۵ درجه سلسیوس است. ۹۵ درصد وسعت این استان را عرصه‌های طبیعی در بر می‌گیرد که از این میزان، ۲۲٫۷ درصد بیابانی، ۶۳٫۳ درصد مراتع بیابانی، ۷٫۲ درصد مراتع خوب و متوسط و ۶٫۸ درصد جنگلی است. ۸۸۰٬۳۳۴ هکتار از مساحت این استان، جزء کانون‌های بحرانی فرسایش بادی است که شهرستان قایناتبا ۲۴۲٬۴۷۲ هکتار مساحت کانون‌های بحرانی، دارای بیشترین سطح و شهرستان سرایانبا ۲۷٬۷۸۷ هکتار، دارای کمترین سطح کانون بحران فرسایش بادی است.

پس از الحاق شهرستان طبسبه این استان، با توجه به وسعت زیاد بیابان‌های طبس، خراسان جنوبی از ششمین استان بیابانی ایران، به دومین استان بیابانی تبدیل شد.

مردم :

نظرسنجی سال ۱۳۸۹

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومیدر سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان خراسان جنوبی به قرار زیر بود: ۹۹٫۳ فارس (۱۰۰٪مرد، ۹۸٫۵٪ زن)، ۰٫۷ بلوچ (۱٫۵٪ زن) بودند.

صنعت :

کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولید ماشین‌آلات و تجهیزات، وسایل نقلیهٔ موتوری، محصولات فلزی، تجهیزات حمل و نقل، اکسید منیزیم، محصولات لاستیکی و پلاستیک، ماشین‌آلات و دستگاههای برقی، محصولات کانی غیرفلزی، کاغذ و محصولات کاغذی، ابزار پزشکی و اپتیکی، ساعت، رادیو و تلویزیون، فلزات اساسی، چوب و محصولات چوبی، منسوجات، مبلمان و صنایع غذایی و آشامیدنی در سطح استان و نیز در ۵ شهرک صنعتیدر بیرجند، فردوس، قاین، نهبندانو سربیشهمشغول فعالیت می‌باشند. همچنین به تازگی خبر از افتتاح کارخانه شمش منیزیم در شهرستان فردوس به گوش می‌رسد.

قالی‌بافی، سفالگری، رنگرزی، آهنگری، مسگری، حصیربافی، سبدبافی، نمدمالی، زیلوبافی، پارچه بافی، نوغانداری، ریسندگی، گلیم بافی، جاجیم بافی، زرگری، دباغیو سوزن‌دوزی، از جمله صنایع دستی استان خراسان جنوبی هستند.

 

معدن :

این استان دارای پتانسیل بالایی در بخش معادن می‌باشد به طوری که دارای تنها ذخایر منیزیتایران(شهرستان بیرجندو شهرستان سربیشه(،بزرگ‌ترین ذخیره و تنها معدن آزبستایران (معدن حاجات نهبندان)بوده و ذخایر و معادن مهم بنتونیت(شهرستان سرایان، سه قلعه) ، گرانیت)بیرجندو سربیشه(، گل سفید)بیرجند)، بازالت(شهرستان سربیشه)در خراسان جنوبی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. یکی دیگر از مهمترین معادن این استان، معدن مسقلعه زری واقع در جنوب غرب این استان(خوسف)است که به علت عیار طلای بالای آن در سطح جهان شناخته شده است.

معادن ولاستونیت، کائولن، تراورتن، فلدسپات، بوکسیت، مارن، گچ، آهک، دولومیت، مرمریت، خاک صنعتی، سنگ لاشهو توفاز دیگر معادنی هستند که در این استان در حال بهره‌برداری هستند.

تعداد بازدید:۶۷۰