نشست «میز گفتوگوی دانشگاه و مردم» با محوریت نقش زبان فارسی در حفظ هویت فرهنگی ایرانیان
استادیار ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه زبان فارسی مهمترین مولفه هویت ملی ایرانیان است، گفت: زبان فارسی در طول قرنها توانسته پیوند تاریخی، فرهنگی و تمدنی ملت ایران را حفظ کند و امروز نیز پاسداری از این زبان به معنای حفظ اقتدار فرهنگی و هویت ایرانی اسلامی کشور است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری دانشگاه بیرجند؛ دکترعباس واعظزاده جمعه شب در میز گفتوگوی دانشگاهیان و مردم با موضوع نقش زبان فارسی در حفظ هویت فرهنگی ایرانیان با اشاره به جایگاه فردوسی در حفظ زبان فارسی اظهار کرد: نامگذاری این روز به مناسبت ارتباط عمیق شاهنامه فردوسی با زبان فارسی است؛ چراکه فردوسی یکی از بزرگترین حامیان و پاسداران زبان فارسی به شمار میرود.
وی با اشاره به ابیات مشهور فردوسی ادامه داد: فردوسی سی سال از عمر خود را صرف سرودن شاهنامه کرد تا زبان فارسی آیندهای روشن داشته باشد و خود نیز تأکید میکند که نامش با این اثر و با زبان فارسی زنده خواهد ماند.
استادیار ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند گفت: از زمان آغاز سرایش شاهنامه در حدود سال ۳۷۰ هجری قمری تا پایان آن در سال ۴۰۰ هجری، بیش از هزار سال میگذرد و این زبان همچنان به حیات خود ادامه داده است؛ مسئلهای که نشان میدهد زبان فارسی ریشهای عمیق در فرهنگ و تمدن ایران دارد.
زبان فارسی؛ مرز هویتی ایرانیان
وی با اشاره به پیام رهبر معظم انقلاب در روز پاسداشت زبان فارسی تصریح کرد: در این پیام به روشنی بیان شده که زبان فارسی علاوه بر ابزار گفتار و نوشتار، قالب شناخت و رشته اتصال اندیشه و مرزهای هویتی ایرانیان را تشکیل میدهد.
واعظزاده ادامه داد: رهبر معظم انقلاب از سالهای ابتدایی رهبری تاکنون بارها درباره اهمیت زبان فارسی سخن گفتهاند و این موضوع نشان میدهد زبان فارسی تنها یک وسیله ارتباطی نیست، بلکه بخشی از اقتدار تمدنی ایران اسلامی محسوب میشود.
وی با توضیح مفهوم فرهنگ و هویت بیان کرد: فرهنگ مجموعهای از ارزشها، باورها، آداب و الگوهای رفتاری است که در طول قرنها شکل گرفته و هویت یک ملت را میسازد. هویت نیز همان خودآگاهی فردی و جمعی نسبت به ویژگیهایی است که یک ملت را از دیگر ملتها متمایز میکند.
استادیار ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند افزود: ایرانیان ویژگیهای متعددی دارند که هویت آنان را شکل میدهد؛ از دین و باورهای مذهبی گرفته تا آداب و رسوم، آثار تاریخی، هنر، موسیقی، شعر و در رأس همه اینها زبان فارسی است.
زبان فارسی مهمترین نماد هویت ملی
وی با اشاره به پژوهشی درباره نمادهای هویت ایرانی گفت: در این پژوهش که میان دانشآموزان، دانشجویان، استادان دانشگاه و اعضای فرهنگستان زبان فارسی انجام شد، زبان فارسی با اختلاف زیاد به عنوان مهمترین نماد هویت ملی ایران شناخته شد.
واعظزاده ادامه داد: در میان دانشجویان حدود ۵۰ درصد، در میان استادان دانشگاه بیش از ۶۰ درصد و در میان اعضای فرهنگستان نزدیک به ۸۰ درصد، زبان فارسی را اصلیترین مؤلفه هویت ایرانی دانستهاند.
وی با بیان اینکه زبان ابزار اندیشیدن و انتقال فرهنگ است، گفت: انسان بدون زبان نمیتواند فکر کند؛ زیرا اندیشیدن انسان با واژهها صورت میگیرد. تمام مفاهیم اخلاقی، دینی، علمی و فرهنگی از طریق زبان از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود و اگر زبان وجود نداشت، انتقال فرهنگ و تمدن نیز ممکن نبود.
این استاد دانشگاه افزود: یکی از ویژگیهای مهم زبان فارسی استمرار تاریخی آن است؛ به گونهای که امروز نیز میتوان اشعار فردوسی را با وجود گذشت بیش از هزار سال فهمید و این نشاندهنده پیوستگی تاریخی و تمدنی زبان فارسی است.
از فارسی باستان تا فرسی دری
وی در بخش دیگری از سخنان خود به پیشینه زبان فارسی اشاره کرد و گفت: زبان فارسی از دوره هخامنشیان آغاز شد که به آن فارسی باستان میگفتند و به خط میخی نوشته میشد. پس از آن در دوره اشکانی و ساسانی زبان پهلوی رواج یافت و بعد از اسلام نیز فارسی دری شکل گرفت و به تدریج جایگزین زبان پهلوی شد.
واعظزاده ادامه داد: نخستین آثار مکتوب فارسی دری مربوط به قرن سوم هجری است و از آن زمان تاکنون، این زبان توانسته به حیات خود ادامه دهد و به درختی تنومند تبدیل شود که آثار فراوانی در حوزه شعر، نثر، تاریخ، پزشکی، ریاضیات، نجوم و دیگر علوم بر پایه آن شکل گرفته است.
وی را یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت نرم ایران دانست و تصریح کرد: قدرت تنها در سلاح و تجهیزات نظامی خلاصه نمیشود، بلکه زبان نیز یکی از مهمترین ابزارهای قدرت یک ملت است.
این استاد دانشگاه زبان فارسی افزود: همانگونه که امروز زبان انگلیسی ابزار نفوذ فرهنگی آمریکا در جهان محسوب میشود، زبان فارسی نیز میتواند ابزار نفوذ فرهنگی ایران باشد و اگر این زبان تضعیف شود، بخشی از قدرت نرم ایران نیز آسیب خواهد دید.
وی با اشاره به تجربه برخی کشورها گفت: در هند، استعمار انگلیس به تدریج زبان انگلیسی را جایگزین زبانهای بومی کرد و در ترکیه نیز تغییر خط باعث شد نسل جدید نتواند متون گذشته خود را بخواند؛ بنابراین تغییر زبان یا تضعیف آن میتواند پیوند یک ملت با گذشته تاریخیاش را قطع کند.
هشدار درباره فرسایش زبان فارسی
واعظزاده در ادامه نسبت به ورود گسترده واژههای بیگانه به زبان فارسی هشدار داد و گفت: امروز شبکههای اجتماعی، رسانهها و حتی برخی برنامههای صداوسیما به جای ترویج زبان معیار فارسی، گاهی موجب گسترش تعابیر غلط و واژههای بیگانه میشوند.
وی افزود: رهبر معظم انقلاب نیز بارها نسبت به فرسایش زبان فارسی ابراز نگرانی کرده و تأکید داشتهاند که نباید اجازه داد زبان فارسی دچار ضعف و فرسودگی شود.
استادیار ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه زبان فارسی ظرفیت بالایی برای واژهسازی و تولید مفاهیم علمی دارد، گفت: متأسفانه امروز بخش عمده مقالات علمی کشور به زبان انگلیسی نوشته میشود، در حالی که باید به سمتی حرکت کنیم که زبان فارسی نیز به زبان علم تبدیل شود.
زبان علم باید فارسی شود
وی با اشاره به دیدگاه رهبر معظم انقلاب درباره مرجعیت علمی ایران افزود: ایشان تأکید کردهاند که باید کاری کنیم تا دیگران برای استفاده از دانش ایرانی ناچار شوند زبان فارسی یاد بگیرند.
واعظزاده در ادامه به ارتباط ایرانیت و اسلامیت پرداخت و گفت: برخی تلاش میکنند میان هویت ایرانی و اسلام فاصله ایجاد کنند، در حالی که هویت ایرانی پس از اسلام ترکیبی از گذشته تاریخی ایران، زبان فارسی و دین اسلام است.
وی با اشاره به دیدگاه شاهرخ مسکوب در کتاب «هویت ایرانی و زبان فارسی» اظهار کرد: ایرانیت در بستر زبان فارسی و در فضای فرهنگ اسلامی رشد کرده و این دو از یکدیگر جدا نیستند.
این استاد دانشگاه بیرجند افزود: بسیاری از دانشمندان بزرگ تمدن اسلامی همچون ابنسینا، ابوریحان بیرونی و خوارزمی ایرانی بودهاند و بخش بزرگی از تمدن اسلامی بر پایه تلاشهای دانشمندان ایرانی شکل گرفته است.
وی همچنین با اشاره به نقش سامانیان در احیای زبان فارسی گفت: در دوره سامانیان توجه ویژهای به احیای هویت ایرانی و تقویت زبان فارسی شد و ترجمه آثار دینی و تاریخی به زبان فارسی رونق گرفت.
واعظزاده ادامه داد: شاهنامه فردوسی نیز در همین بستر تاریخی شکل گرفت و باعث شد زبان فارسی به نهالی تنومند تبدیل شود که بعدها شاعرانی چون سعدی، حافظ، مولوی و نظامی بر شاخسار آن بالیدند.
وی بیان کرد: در دوره صفویه نیز زبان فارسی از مرزهای ایران فراتر رفت و در هند و عثمانی به زبان رسمی ادب و فرهنگ تبدیل شد؛ به گونهای که بسیاری از پادشاهان آن مناطق به زبان فارسی شعر میسرودند.
ضرورت بهرهگیری از ظرفیت گردشگری ادبی
این استاد دانشگاه همچنین به مسئله گردشگری فرهنگی اشاره کرد و گفت: ایران ظرفیت عظیمی در حوزه گردشگری ادبی دارد و آرامگاه شاعران بزرگی چون فردوسی، حافظ، سعدی و مولوی میتواند محور مهمی برای جذب گردشگران فرهنگی باشد.
وی در ادامه افزود: کشورهای دیگر از مفاخر فرهنگی خود برای توسعه گردشگری استفاده میکنند و ایران نیز باید از ظرفیت تمدنی و ادبی خود بهره بیشتری ببرد.
واعظزاده تاکید کرد: نوروز، شاهنامه، زبان فارسی، اسلام، تشیع، تاریخ و تمدن ایران، همگی اجزای هویت ایرانی هستند و حذف هر بخش از این مؤلفهها به تضعیف هویت ملی منجر خواهد شد.
وی گفت: اگر بخواهیم هویت ایرانی اسلامی حفظ شود، باید همه مولفههای هویتی خود را با قدرت حفظ و به نسلهای آینده منتقل کنیم؛ زیرا هرگونه غفلت در این زمینه، به معنای تضعیف انسجام فرهنگی و تمدنی ایران خواهد بود.
شایان ذکر است این برنامه به همت بسیج اساتید استان با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند و همکاری دانشگاه های استان برگزار می شود.
نظر شما :