نشست «میز گفتوگوی دانشگاه و مردم» با محوریت اهمیت روایت در دوران جنگ و پساجنگ
فعال رسانهای و معاون پیشین خبر صدا و سیمای خراسان جنوبی گفت: رسانهها فقط وظیفه انتقال خبر را بر عهده ندارند، بلکه با روایتگری، انتخاب واژه و تصویر، تکرار پیام و اثرگذاری بر احساسات مخاطب، نقش مهمی در شکلدهی افکار عمومی و تثبیت برداشتها از رویدادها ایفا میکنند.
وی افزود: طی ۲۵ سال گذشته، تحولات رسانهای بسیار گسترده بوده، اما ما در حوزه سواد رسانهای و فعالیتهای رسانهای همچنان با فاصله قابل توجهی مواجه هستیم و رقبای رسانهای با استفاده از شبکههای اجتماعی بر ذهن جوانان و نوجوانان اثر میگذارند.
معاون پیشین خبر صدا و سیمای خراسان جنوبی با اشاره به تفاوت خبر و روایت گفت: خبر به این پرسش پاسخ میدهد که «چه اتفاقی افتاده است»، اما روایت به دنبال پاسخ این پرسش است که «این اتفاق چه معنایی دارد» و تلاش میکند برداشت و قضاوت مخاطب را شکل دهد.
روایت؛ شکلدهنده معنا و افکار عمومی
وی بیان کرد: در خبر با عناصر و ارزشهای خبری، آمار، ارقام و نقل قولها سروکار داریم، اما در روایت تلاش میشود از دل یک رویداد، معنا و احساس مشخصی در ذهن مخاطب ایجاد شود.
محمودآبادی با اشاره به نظریههای چارچوببندی، دستورگذاری و مارپیچ سکوت اظهار کرد: شیوه ارائه یک رویداد میتواند بر برداشت مخاطب اثر بگذارد، رسانهها میتوانند اولویتهای ذهنی جامعه را تعیین کنند و آنچه بهعنوان نظر اکثریت دیده میشود، لزوماً نظر واقعی اکثریت نیست، زیرا برخی افراد به دلیل ترس از طرد شدن یا پیامدهای اجتماعی، نظر خود را بیان نمیکنند.
وی با تاکید بر ضرورت آموزش روایتگری در دانشگاهها گفت: امروز قدرت روایتگری در کنار قدرت سیاسی، نظامی و اقتصادی به یکی از مؤلفههای قدرت تبدیل شده است و بیتوجهی به آموزش آن، آسیب جدی برای جامعه و نظام آموزشی است.
معاون پیشین خبر صدا و سیمای خراسان جنوبی با اشاره به سابقه تاریخی روایتسازی افزود: استفاده از روایتهای جعلی برای تغییر برداشت مردم از واقعیت سابقه تاریخی دارد و نمونه آن را میتوان در حوادث صدر اسلام و جنگ صفین مشاهده کرد؛ جایی که پس از شهادت عمار یاسر، با تغییر روایت تلاش شد مسئولیت این حادثه متوجه کسانی شود که عمار را به میدان جنگ آورده بودند.
وی داستان را یکی از ابزارهای مهم روایتگری دانست و گفت: داستان برای مردم جذابتر از آمار و منطق است؛ برای مثال به جای بیان صرف آمار کودکان گرسنه غزه، میتوان زندگی و شرایط یک کودک مشخص را روایت کرد و در خلال آن، ابعاد گستردهتر بحران را برای مخاطب توضیح داد.
محمودآبادی با اشاره به حادثه حمله به مدرسهای در میناب اظهار کرد: اگر رسانه تنها خبر حادثه و تصویری از خرابیها را منتشر کند، بخشی از ظرفیت روایتگری از دست میرود و در این فاصله، طرف مقابل میتواند با طرح ادعاها و شبهات، روایت خود را در ذهن مخاطب شکل دهد.
وی افزود: در چنین حوادثی باید ابعاد انسانی، قربانیان، خانوادهها و مستندات حادثه روایت شود و روایت رسانه داخلی نیز از همان ابتدا، مستند، دقیق و متناسب با مخاطب داخلی و بینالمللی ارائه شود.
تکرار و سرعت؛ ۲ اصل در تثبیت روایت
معاون پیشین خبر صدا و سیمای خراسان جنوبی با تاکید بر اهمیت تکرار در تثبیت روایت تصریح کرد: روایت غالب معمولا روایتی است که زودتر مطرح و سپس به شکل مستمر تکرار میشود و وقتی یک روایت اولیه در ذهن مخاطب شکل گرفت، تغییر آن دشوار خواهد بود؛ بنابراین رسانه نباید منتظر شکلگیری روایت رقیب بماند.
وی تصویر، واژه و لحن را از دیگر عناصر اثرگذار در روایت دانست و گفت: یک تصویر میتواند بیش از چند دقیقه سخن گفتن اثرگذار باشد و انتخاب یک واژه یا صفت نیز میتواند احساساتی مانند ترس، خشم، نفرت، امید یا ناامیدی را در مخاطب ایجاد کند.
محمودآبادی با انتقاد از خطوط قرمز مبهم در تولید محتوای رسانهای اظهار کرد: خبرنگار و تصویربردار باید بدانند چه تصاویری را میتوانند ثبت و منتشر کنند و ضوابط و خطوط قرمز رسانهای باید بهصورت شفاف مشخص باشد تا ظرفیت روایتگری از بین نرود.
وی معرفی قهرمانان جامعه را نیز ضروری دانست و افزود: صرف اعلام نام فردی که در یک حادثه جان خود را از دست داده کافی نیست و رسانه باید زندگی، فداکاری و عملکرد قهرمانان خود را روایت کند، زیرا در غیر این صورت رسانههای رقیب برای جوانان و نوجوانان قهرمانسازی خواهند کرد.
مخاطب امروز؛ پرسشگر و تحلیلگر
محمودآبادی ادامه داد: مخاطب امروز بهویژه نسل جوان، آگاهتر و پرسشگرتر شده و نمیتوان او را صرفا با یک متن رسمی یا سخنان یک مسئول قانع کرد؛ رسانه باید به پرسشهای مخاطب پاسخ دهد و زمینه تحلیل او را فراهم کند.
وی با اشاره به ظرفیتهای موجود در رسانه ملی افزود: خبرنگاران، تهیهکنندگان و برنامهسازان توانمندی در رسانه ملی وجود دارند، اما این ظرفیتها باید در قالب یک سیاست منسجم روایتگری قرار گیرد تا گزارشهای خوب و پراکنده به روایتهای ماندگار تبدیل شوند.
معاون پیشین خبر صدا و سیمای خراسان جنوبی بر ضرورت بازنگری در آموزش خبرنگاران تاکید کرد و گفت: خبرنگار امروز علاوه بر عناصر و ارزشهای خبری، باید با نظریههای روایت، داستانگویی، روانشناسی مخاطب، انتخاب تصویر، واژه و لحن و تکنیکهای اثرگذاری رسانهای آشنا باشد.
محمودآبادی بیان کرد: خبر همچنان پایه فعالیت رسانهای است، اما در شرایط امروز انتشار خبر بهتنهایی کافی نیست و رسانه باید به روایت مستند، صادقانه، جذاب، انسانی و متناسب با مخاطب برسد زیرا اگر رسانه روایت خود را بهموقع و حرفهای ارائه نکند، دیگران برای همان رویداد روایت خواهند ساخت و ممکن است روایت رقیب به روایت غالب تبدیل شود.
شایان ذکر است این برنامه به همت بسیج اساتید استان با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند و همکاری دانشگاه های استان برگزار می شود.
نظر شما :