نشست «میز گفت‌وگوی دانشگاه و مردم» با محوریت «گرامیداشت شعر و ادب فارسی و شهریار »
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند گفت: ادبیات فارسی فقط مجموعه‌ای از آثار ادبی نیست، بلکه شناسنامه فرهنگی و تاریخی جامعه ایرانی و یکی از مهمترین ابزارهای انتقال مفاهیم اخلاقی، دینی و انسانی به نسل‌های مختلف است.
وی با اشاره به جهانی بودن ادبیات فارسی بیان کرد: شاهکارهای ادبی ایران مختص مردم کشورمان نیست و ادبیات فارسی در سطح جهان شناخته شده است؛ چنانکه بخشی از شعر معروف سعدی با مضمون «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» بر سردر یکی از ساختمان‌های سازمان ملل متحد نقش بسته است.
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند گفت: سعدی این مضمون را از آموزه‌های پیامبر اکرم (ص) درباره همدردی و همبستگی مؤمنان گرفته و آن را با زبان شعر و هنر بیان کرده است.
وی ادامه داد: اگر انسان‌ها درد دیگران را درد خود بدانند و به منافع مردم و جامعه توجه کنند، بسیاری از جنایت‌ها و فجایعی که امروز در جهان شاهد آن هستیم رخ نمی‌دهد؛ چراکه ادبیات و شعر می‌تواند مفاهیم انسانی را به شکلی اثرگذار منتقل کند.
بهنام‌فر با اشاره به زندگی و جایگاه استاد شهریار عنوان‌کرد: شهریار در سال ۱۲۸۵، همزمان با امضای فرمان مشروطیت، در تبریز متولد و وجود قریحه شاعری در او با تجربه عشق، به شکلی جدی‌تر شکوفا شد.
وی عشق را یکی از مهمترین سرچشمه‌های شعر و عرفان در ادبیات فارسی دانست و افزود: بسیاری از شاعران بزرگ ابتدا عاشق شدند و سپس شاعر شدند و این عشق می‌تواند از عشق مجازی آغاز شود و در نهایت به عشق عرفانی برسد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: در نگاه شاعران و عارفان بزرگ، عشق به معنای ندیدن خود و ترجیح دادن معشوق بر خویشتن است و نشانه آن نیز ایثار است بنابراین کسی که تنها به دنبال منافع شخصی خود است، در حقیقت معنای عشق را درنیافته است.
وی با بیان اینکه بخش مهمی از ادبیات فارسی بر مفهوم ایثار و از خودگذشتگی استوار است، گفت: پدر و مادری که برای آسایش فرزند خود شب تا صبح مراقبت می‌کنند، نمونه‌ای از همین عشق هستند، زیرا انسان عاشق در چنین شرایطی خود را نمی‌بیند و دیگری را مقدم می‌دارد.
وی افزود: امام حسین(ع) نیز در نگاه ادبی و عرفانی، سرحلقه عاشقان جهان است و حضرت زینب(س) پس از واقعه کربلا در پاسخ به اینکه این حادثه را چگونه دید، فرمود «ما رأیت إلا جمیلا» زیرا عاشق در برابر اراده معشوق، همه چیز را زیبا می‌بیند.
بهنام‌فر با اشاره به جایگاه شعر در فرهنگ اسلامی اظهار کرد: پیامبر اکرم(ص) برخی شاعران را تحسین و از آنان حمایت کردند و این موضوع نشان می‌دهد شعر و ادبیات می‌تواند نقش مهمی در جامعه و انتقال پیام‌های انسانی و دینی داشته باشد.
وی با بیان اینکه جامعه ایرانی از کودکی با شعر زندگی می‌کند، گفت: از لالایی مادران برای کودکان گرفته تا مراسم‌های شادی و سوگواری، سرودها، تصنیف‌ها و حتی اشعاری که مردم در غربت و تنهایی زمزمه می‌کنند، شعر همواره بخشی از زندگی مردم بوده است.
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند شعر را غذای روح دانست و افزود: همان‌گونه که انسان برای جسم خود به غذا نیاز دارد، روح نیز به تغذیه نیازمند است و شعر و هنر می‌تواند به روح آرامش دهد و انسان را از فشارهای روحی دور کند.
بهنام‌فر ادامه داد: هنر به معنای آفرینش زیبایی است و هر هنرمند با مصالح خاص خود این زیبایی را خلق می‌کند؛ نقاش با رنگ، خطاط با قلم و جوهر و شاعر و نویسنده با زبان، زیبایی را به مخاطب منتقل می‌کنند.
وی با تشریح تفاوت زبان روزمره و زبان ادبی گفت: زبان در زندگی روزمره بیشتر برای ارتباط و انتقال خبر به کار می‌رود، اما در ادبیات، زبان برای بیان عواطف، احساسات و اندیشه‌های درونی انسان به کار گرفته می‌شود و همین موضوع سبب می‌شود کلام ادبی ماندگار شود.
استاد دانشگاه بیرجند بیان کرد: ادبیات زبان را به کمال می‌رساند و به همین دلیل شاهکارهای ادبی همچون آثار حافظ، سعدی، مولوی و فردوسی با گذشت قرن‌ها همچنان برای مخاطبان تازگی و اثرگذاری دارند.
وی با اشاره به جایگاه شعر در قرآن کریم گفت: در قرآن کریم از شعر و شاعران سخن گفته شده، اما آیات مربوط به شاعران در مقام مذمت همه شاعران نیست بلکه شاعرانی مورد نکوهش قرار می‌گیرند که سخنانی می‌گویند اما به آن عمل نمی‌کنند و در مقابل، شاعران مؤمن، صالح و اهل ذکر از این حکم مستثنی شده‌اند.
بهنام‌فر اظهار کرد: در فرهنگ اسلامی و روایات نیز برای شاعر و سخن ادبی جایگاه ویژه‌ای در نظر گرفته شده و شاعران متعهد می‌توانند با زبان هنر، مفاهیم دینی و اخلاقی را به جامعه منتقل کنند.
وی افزود: ادبیات فارسی در بسیاری از موارد همان مفاهیم قرآن، حدیث و معارف دینی را با زبان هنری بیان کرده است؛ از شعر سعدی درباره همدردی انسان‌ها گرفته تا اشعار حافظ، مولوی و فردوسی که سرشار از مفاهیم دینی، اخلاقی و انسانی است.
این استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند عنوان کرد: ادبیات علاوه بر نقش تربیتی، تجلی‌گاه فرهنگ و هویت یک جامعه است و ما از طریق آثار ادبی می‌توانیم بفهمیم گذشتگان چگونه زندگی می‌کردند، چگونه می‌اندیشیدند و چه ارزش‌هایی برای آنان اهمیت داشته است.
وی در ادامه تاکید کرد: شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی، تاریخ بیهقی و دیوان شهریار بخشی از میراثی هستند که هویت فرهنگی و تاریخی ما را شکل می‌دهند و اگر از ادبیات فاصله بگیریم، بخشی از هویت خود را از دست خواهیم داد.
بهنام‌فر همچنین به نقش اجتماعی و سیاسی ادبیات اشاره کرد و گفت: آثار ادبی در طول تاریخ در حرکت‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و همچنین پایداری ملت‌ها نقش داشته‌اند و نمونه‌های این نقش را در رویدادهای اخیر نیز می‌توان مشاهده کرد.
وی با اشاره به داستان‌های مثنوی مولوی اظهار کرد: مثنوی را معمولا اثری عرفانی می‌دانیم، اما این اثر از منظر جامعه‌شناختی نیز ظرفیت بسیار بالایی دارد و بسیاری از مسائل انسانی و اجتماعی را در قالب داستان و تمثیل بیان کرده است.
استاد دانشگاه بیرجند افزود: در داستان پادشاه و کنیزک، مساله غربت و تنهایی روح انسان مطرح می‌شود و مولوی در جای دیگری نیز با تعبیر «هر کسی کو دور ماند از اصل خویش / باز جوید روزگار وصل خویش» به همین موضوع اشاره می‌کند.
وی یکی دیگر از مسائل مهم مطرح شده در مثنوی را اختلاف‌افکنی و ایجاد دشمنی میان گروه‌ها دانست و گفت: داستان وزیر مکار و فرقه‌های مسیحی در مثنوی نشان می‌دهد چگونه افراد فرصت‌طلب می‌توانند با ایجاد اختلاف میان گروه‌ها، آنان را مقابل یکدیگر قرار دهند؛ این داستان می‌تواند برای فهم برخی مسائل اجتماعی و سیاسی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد.
بهنام‌فر همچنین با اشاره به داستان اصحاب اخدود در مثنوی گفت: مولوی در این داستان نشان می‌دهد هنگامی که ترس انسان از تهدید و آتش از بین برود، قدرت تهدیدکننده نیز کارایی خود را از دست می‌دهد.
وی درباره جایگاه استاد شهریار در ادبیات معاصر نیز اظهار کرد: شهریار در ادبیات فارسی و همچنین در ادبیات آذربایجان و زبان ترکی جایگاه ویژه‌ای دارد و منظومه «حیدربابایه سلام» از آثار برجسته اوست که به زبان‌های مختلف ترجمه شده است.
این استاد دانشگاه، سادگی، صفا، صمیمیت و عاطفه عمیق را از ویژگی‌های شعر شهریار دانست و گفت: شعرهایی مانند «آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا» نمونه‌ای از سادگی و صمیمیتی است که در آثار شهریار دیده می‌شود و همین ویژگی در کنار عاطفه عمیق، شعر او را ماندگار کرده است.
وی شهریار را شاعری متعهد و مردمی معرفی کرد و افزود: شهریار پس از انقلاب نیز همراه مردم بود و در مناسبت‌ها و رویدادهای مختلف اجتماعی و دفاع مقدس، با حفظ اصول خود در کنار مردم قرار گرفت.
بهنام‌فر ارادت شهریار به اهل بیت(ع) به‌ویژه حضرت علی(ع) را از دیگر ویژگی‌های برجسته او دانست و ادامه داد: یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های این ارادت، شعر «علی ای همای رحمت» است که از آثار ماندگار شهریار در مدح امیرالمؤمنین(ع) به شمار می‌رود.
وی تاکید کرد: توجه به شعر و ادبیات تنها توجه به یک حوزه هنری نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای حفظ هویت، تربیت انسان، انتقال ارزش‌های فرهنگی و ایجاد پیوند میان نسل‌های مختلف است.
شایان ذکر است این برنامه به همت بسیج اساتید استان با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند و همکاری دانشگاه های استان برگزار می شود.
نظر شما :