نشست «میز گفت‌وگوی دانشگاه و مردم» با محوریت «معناشناسی توکل در مقاومت و تاثیر آن بر رفع آینده هراسی شیطان »
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه بیرجند گفت: تنها راه غلبه بر آینده‌هراسی و ترس‌های القایی، توکل به خداست؛ یعنی انسان هدف خود را مشخص، برای رسیدن به آن تلاش و نتیجه را به خداوند واگذار کند.
وی با اشاره به آیات قرآن کریم درباره ترس و نقش آن در رفتار انسان افزود: یکی از شیوه‌های شیطان برای بازداشتن انسان از انجام وظیفه، ایجاد ترس از آینده و القای نگرانی نسبت به فقر و پیامدهای اقدامات است.
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه بیرجند ادامه داد: در قرآن کریم آمده است که شیطان با وعده دادن فقر، از احساس ترس انسان سوءاستفاده می‌کند و بسیاری از انسان‌ها نیز ممکن است به دلیل ترس از آینده، گرفتار گناه و رفتارهای نادرست شوند.
وی گفت: بر اساس این آموزه قرآنی، ترساندن یکی از ابزارهای شیطان برای بازداشتن انسان از حرکت در مسیر وظیفه و حقیقت است.
زنگویی افزود: ترس به خودی خود مذموم نیست و حتی می‌تواند برای حفظ انسان از خطر ضروری باشد، اما باید میان ترس سازنده و ترسی که موجب ترک وظیفه می‌شود تفاوت قائل شد.
وی با اشاره به آیاتی از قرآن کریم درباره افزایش ایمان در برابر تهدیدها اظهار کرد: در این آیات، گروهی با ایجاد ترس تلاش می‌کنند مؤمنان را از ادامه مسیر بازدارند، اما نتیجه این تهدیدها افزایش ایمان و توکل آنان است و پاسخشان این است که «خدا برای ما کافی است و او بهترین وکیل است».
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه بیرجند تأکید کرد: اگر بخواهیم ترس‌های القایی را کنار بگذاریم، باید به مساله توکل توجه کنیم؛ زیرا توکل می‌تواند انسان را از گرفتار شدن در آینده‌هراسی نجات دهد.
وی با بیان اینکه توکل به معنای کنار گذاشتن هدف و تلاش نیست، افزود: هر کاری که انسان می‌خواهد انجام دهد، ابتدا باید هدف داشته باشد، سپس برای رسیدن به آن برنامه‌ریزی و تلاش کند و در نهایت با نتیجه‌ای مواجه می‌شود که ممکن است دقیقاً همان چیزی باشد که از ابتدا در ذهن داشته یا نتیجه‌ای متفاوت از انتظار او باشد.
زنگویی ادامه داد: سه معنای نادرست از توکل وجود دارد؛ نخست اینکه انسان اصلاً هدفی نداشته باشد و بگوید من به خدا توکل کرده‌ام و هرچه پیش آمد همان را می‌پذیرم. چنین چیزی توکل نیست، زیرا انسان باید برای زندگی و اقدامات خود هدف داشته باشد.
وی بیان کرد: معنای نادرست دوم این است که انسان هدف داشته باشد، اما برای رسیدن به آن هیچ تلاشی نکند و بگوید خدا خودش کار را درست می‌کند. کسی که هدفی را انتخاب کرده است باید برای تحقق آن برنامه‌ریزی و تلاش کند.
زنگویی افزود: معنای نادرست سوم این است که انسان هدف داشته باشد و برای رسیدن به آن نیز تلاش کند، اما تمام دغدغه‌اش نتیجه باشد و دائماً نگران باشد که آیا به نتیجه مورد نظر می‌رسد یا نه. این نگرانی نیز می‌تواند انسان را گرفتار ترس کند.
وی تصریح کرد: توکل واقعی این است که انسان هدف خود را مشخص کند، برای رسیدن به آن برنامه‌ریزی و تلاش کند، اما نتیجه را به خداوند واگذار کند و اجازه ندهد نگرانی درباره نتیجه، او را از انجام وظیفه بازدارد.
استادیار دانشگاه بیرجند گفت: مشورت، عقلانیت، مطالعه و استفاده از تجربه افراد صاحب‌نظر در شناخت هدف و انتخاب مسیر اهمیت دارد، اما زمانی که انسان با استفاده از این ابزارها به تصمیم رسید، باید توکل بر خدا را سرلوحه کار خود قرار دهد.
وی افزود: مشورت باید با افراد صاحب‌نظر و اهل تجربه انجام شود؛ انسان باید در مرحله شناخت هدف از عقل و تجربه استفاده کند و پس از تصمیم‌گیری، با توکل مسیر را ادامه دهد.
زنگویی با اشاره به تفاوت هدف و نتیجه اظهار کرد: هدف چیزی است که انسان از ابتدا در ذهن خود تعیین می‌کند، اما نتیجه چیزی است که در پایان حاصل می‌شود و ممکن است با هدف اولیه یکسان نباشد.
وی ادامه داد: ممکن است انسان برای رسیدن به هدفی تلاش کند، اما نتیجه‌ای متفاوت به دست آورد و بعدها متوجه شود که همان نتیجه برای او بهتر بوده است؛ بنابراین انسان باید وظیفه خود را انجام دهد و نتیجه را به خداوند واگذار کند.
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه بیرجند یادآور شد: توکل به این معناست که انسان پس از انجام وظیفه و تلاش لازم، نتیجه را در اختیار خداوند بداند و از نگرانی بیش از اندازه درباره آینده پرهیز کند.
ترس به‌عنوان ابزار فشار
وی در ادامه با اشاره به برداشت خود از نقش ترس در مناسبات سیاسی و اجتماعی تصریح کرد: به باور من، ترس می‌تواند ابزاری برای اعمال فشار بر جوامع باشد و برخی قدرت‌ها تلاش می‌کنند با ایجاد ترس، بدون پرداخت هزینه مستقیم، اهداف خود را دنبال کنند.
زنگویی با بیان اینکه در دهه‌های گذشته برخی کشورهای منطقه به دلیل ترس از قدرت‌های خارجی در حوزه‌های مختلف اقتصادی و صنعتی وابستگی پیدا کرده‌اند، افزود: به باور وی، بخشی از ثروت کشورهای مسلمان در نتیجه چنین وابستگی‌هایی از منطقه خارج شده است.
وی با اشاره به مقاومت و ایستادگی در برابر تهدیدها تأکید کرد: اگر جامعه‌ای دائماً از تهدید بترسد، ممکن است از انجام وظیفه و دفاع از منافع خود عقب‌نشینی کند، در حالی که اگر هدف خود را بشناسد و با توکل و تلاش حرکت کند، ترس نمی‌تواند تصمیم‌های آن را تعیین کند.
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه بیرجند در ادامه با اشاره به تجربه انقلاب اسلامی اظهار کرد: امام خمینی(ره) هدف مشخصی داشت و برای تحقق آن تلاش کرد و به نتیجه‌ای که ممکن بود در آینده حاصل شود وابسته نبود؛ به باور وی، همین توکل و نترسیدن از نتیجه یکی از عواملی بود که امکان ایستادگی در برابر رژیم پهلوی و قدرت‌های خارجی را فراهم کرد.
وی همچنین با اشاره به تحولات منطقه افزود: در شرایط جنگی نیز آنچه اهمیت دارد تعیین هدف، آمادگی و تلاش برای تحقق آن است و نباید ترس از نتیجه موجب کنار گذاشتن وظیفه شود.
زنگویی درباره آمادگی‌های دفاعی کشور تأکید کرد: وجود امکانات و آمادگی‌هایی که طی سال‌ها ایجاد شده، نتیجه برنامه‌ریزی و تلاش مستمر است و نمی‌توان آن را صرفاً به توکل بدون عمل نسبت داد.
وی با اشاره به جنگ‌های اخیر منطقه، دیدگاه خود درباره نقش ترس در تصمیم‌گیری‌های سیاسی را مطرح کرد و گفت: اگر جامعه‌ای پس از تحمل یک دوره درگیری و فشار، دچار ترس شود، ممکن است دستاوردهای مقاومت خود را تحت تأثیر قرار دهد.
استادیار دانشگاه بیرجند بیان کرد: هدف از توکل این نیست که انسان دست از تلاش بردارد، بلکه باید تمام توان خود را برای انجام وظیفه به کار گیرد و پس از آن نتیجه را به خداوند واگذار کند.
وی با بیان اینکه هر جا ترسیدیم، بدتر شد و هر جا توکل کردیم و وظیفه خود را انجام دادیم، توانستیم ایستادگی کنیم، افزود: آرامش حاصل از توکل به انسان اجازه می‌دهد به جای تمرکز بر ترس از آینده، توان خود را برای انجام وظیفه و تحقق هدف به کار گیرد.
مشورت، تصمیم و واگذاری نتیجه
زنگویی در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط مشورت، تصمیم‌گیری و توکل اظهار کرد: مشورت و تلاش برای شناخت هدف، مقدمه توکل است و انسان باید برای انتخاب مسیر از مطالعه، عقلانیت و تجربه افراد صاحب‌نظر استفاده کند.
وی افزود: انسان برای پیدا کردن هدف باید تحقیق و مشورت کند، اما زمانی که پس از بررسی‌های لازم به تصمیم رسید، باید با توکل مسیر خود را ادامه دهد و نگران نتیجه نباشد.
استادیار دانشگاه بیرجند گفت: پس از تصمیم‌گیری و انجام بررسی‌های لازم، انسان باید نتیجه را به خداوند واگذار کند؛ زیرا نتیجه نهایی الزاماً همان چیزی نیست که فرد در ابتدا تصور کرده است.
وی با اشاره به مفهوم تقدیر الهی افزود: انسان باید بداند برای هر چیزی اندازه و تقدیری وجود دارد و ممکن است نتیجه‌ای که در نهایت به دست می‌آید با هدف اولیه متفاوت باشد.
زنگویی تاکید کرد: وظیفه انسان انتخاب درست هدف، مشورت و تحقیق، تصمیم‌گیری عقلانی و تلاش برای تحقق هدف است و پس از انجام این مراحل باید نتیجه را به خداوند واگذار کند؛ زیرا چنین رویکردی می‌تواند زمینه آرامش بیشتر و کاهش آینده‌هراسی را فراهم کند.
شایان ذکر است این برنامه به همت بسیج اساتید استان با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند و همکاری دانشگاه های استان برگزار می شود.
نظر شما :