نشست «میز گفت‌وگوی دانشگاه و مردم» با محوریت «جنگ شناختی و اثرات اجتماعی آن »
کارشناس و پژوهشگر حوزه جنگ شناختی گفت: دشمن در جنگ شناختی به دنبال اعتمادزدایی از جامعه، تضعیف ایمان، امید و اراده مردم و ایجاد دوقطبی در جامعه است و تلاش می‌کند با بهره‌گیری از فضای مجازی و ابزارهای رسانه‌ای، افکار و رفتار افراد را تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: در این نوع جنگ، انسان می‌تواند به سلاحی علیه خودش تبدیل شود و جامعه نیز ممکن است به ابزاری علیه حاکمیت و ساختارهای خود تبدیل شود؛ از این رو، آثار جنگ شناختی در برخی موارد می‌تواند از جنگ نظامی نیز گسترده‌تر و ماندگارتر باشد.
کارشناس و پژوهشگر حوزه جنگ شناختی در ادامه، ایمان، امید، اعتماد، آگاهی و اراده را از مهم‌ترین اهداف این جنگ عنوان کرد و گفت: در جنگ شناختی تلاش می‌شود جای شهید و جلاد عوض شود، نسبت به محیط اطراف، جامعه، نهادها و مسئولان اعتمادزدایی صورت گیرد و اراده و قدرت تصمیم‌گیری افراد تحت تأثیر قرار گیرد.
اصالتی با بیان اینکه امید یکی از مهم‌ترین عناصر پویایی جامعه است، عنوان کرد: برای پیشرفت و تحول یک نظام و برای زنده ماندن و حرکت انسان، امید ضروری است و دشمن در جنگ شناختی تلاش می‌کند این عنصر را در جامعه و به‌ویژه در میان جوانان تضعیف کند.
وی اعتماد را دیگر هدف مهم جنگ شناختی دانست و افزود: اعتماد به خدا، مسئولان و نظام جمهوری اسلامی از موضوعاتی است که در این جنگ مورد هدف قرار می‌گیرد و دشمن تلاش می‌کند با ایجاد تردید، بی‌اعتمادی و اختلاف، انسجام جامعه را تضعیف کند.
این پژوهشگر حوزه جنگ شناختی، دوقطبی‌سازی را یکی دیگر از اهداف دشمن دانست و گفت: امروز برخی اختلافات و دوقطبی‌هایی که در جامعه و حتی میان نیروهای انقلابی شکل می‌گیرد، می‌تواند در مسیر اهداف جنگ شناختی قرار داشته باشد؛ بنابراین نباید اجازه داد اختلاف‌افکنی و دوقطبی‌سازی به عاملی برای تضعیف همبستگی اجتماعی تبدیل شود.
الگوریتم‌ها و مدیریت افکار در شبکه‌های اجتماعی
وی با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی در جنگ شناختی اظهار کرد: دشمن امروز از ابزار رسانه، الگوریتم و هوش مصنوعی برای تأثیرگذاری بر ذهن مخاطبان استفاده می‌کند و برای هر فرد، متناسب با علایق، رفتار و دیدگاه‌های او، محتوایی تولید و عرضه می‌شود که می‌تواند به تدریج ذهن او را تحت تأثیر قرار دهد.
اصالتی افزود: در چنین شرایطی، ممکن است فرد تصور کند انتخاب‌ها و محتوایی که دریافت می‌کند کاملا حاصل تصمیم شخصی اوست، در حالی که الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی بر اساس رفتار و علایق کاربر، محتوای بیشتری در همان مسیر به او ارائه می‌کنند.
وی با اشاره به افزایش چشمگیر حجم اطلاعات و اخبار در فضای مجازی بیان کرد: امروز حجم محتوایی که در مدت کوتاهی به ذهن انسان منتقل می‌شود بسیار گسترده است و مغز انسان نیز ظرفیت محدودی برای تحلیل و راستی‌آزمایی همه این اطلاعات دارد؛ بنابراین مخاطب ممکن است پس از مواجهه طولانی با اخبار و محتوا، قدرت تحلیل و بررسی دقیق خود را از دست بدهد.
این کارشناس جنگ شناختی تاکید کرد: در چنین شرایطی نباید هر خبر و محتوایی را بدون بررسی و راستی‌آزمایی باور کرد و سپس آن را در اختیار دیگران قرار داد؛ زیرا هر فرد در برابر آنچه می‌بیند، می‌شنود و باور می‌کند مسئول است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به فرستنده و بستر انتشار اخبار گفت: مخاطب باید هنگام مواجهه با یک خبر از خود بپرسد این خبر را چه کسی منتشر کرده، از چه بستری به من رسیده و هدف از انتشار آن چیست؛ زیرا گیرنده خبر یکی از مهم‌ترین اضلاع فرآیند اثرگذاری رسانه‌ای است.
جهاد تبیین؛ راه مقابله با روایت‌های تحریف‌شده
اصالتی، جهاد تبیین را یکی از راهکارهای مقابله با این جنگ دانست و تصریح کرد: اگر روایت درست و واقعی از حوادث و تاریخ به نسل جدید ارائه نشود، دیگران این روایت را به شکلی متفاوت و حتی برخلاف واقعیت برای آنان بازگو خواهند کرد.
وی ادامه داد: یکی از آثار جنگ شناختی، تغییر نگاه نسل جوان نسبت به واقعیت‌های تاریخی و اجتماعی است و اگر خانواده، مدرسه، دانشگاه و مجموعه‌های فرهنگی در این زمینه نقش خود را ایفا نکنند، فضای مجازی و رسانه‌های دیگر روایت مورد نظر خود را به نسل جدید منتقل خواهند کرد.
این پژوهشگر حوزه جنگ شناختی با اشاره به وضعیت کودکان و نوجوانان در فضای مجازی گفت: یکی از مهم‌ترین گروه‌های هدف جنگ شناختی، کودکان و نوجوانان هستند و خانواده‌ها باید نسبت به میزان و نحوه حضور فرزندان خود در فضای مجازی حساس باشند.
وی مدیریت نیاز، زمان، مکان، ابزار و محتوای استفاده از فضای مجازی را از ضرورت‌های خانواده‌ها عنوان کرد و افزود: باید مشخص باشد فرزند چه میزان و در چه زمانی از فضای مجازی استفاده می‌کند، تلفن همراه در چه مکانی در اختیار او قرار می‌گیرد و چه محتوایی را می‌تواند مشاهده کند.
اصالتی تصریح کرد: به‌ویژه نباید تلفن همراه بدون هیچ‌گونه نظارت و محدودیتی در اختیار کودکان قرار گیرد و لازم است خانواده‌ها برای استفاده فرزندان از گوشی و شبکه‌های اجتماعی چارچوب مشخصی تعیین کنند.
وی با تاکید بر نقش الگویی والدین اظهار کرد: فرزندان بیش از آنکه به حرف والدین توجه کنند، رفتار آنان را می‌بینند و از آن الگو می‌گیرند بنابراین اگر پدر و مادر دائم در فضای مجازی حضور داشته باشند، نمی‌توان از فرزند انتظار داشت که بدون الگوی عملی، حضور خود را در این فضا مدیریت کند.
اصالتی همچنین نسبت به دسترسی آسان کودکان به محتوای نامناسب در فضای مجازی هشدار داد و گفت: دسترسی آسان و سریع به برخی محتواهای غیراخلاقی و نامتناسب با سن کودکان می‌تواند آثار ماندگاری بر ذهن و روند تربیتی آنان داشته باشد و خانواده‌ها باید در این زمینه مراقبت جدی داشته باشند.
وی فضای مجازی را به دریایی متلاطم تشبیه کرد و افزود: همان‌گونه که والدین اجازه نمی‌دهند کودک بدون آموزش و مراقبت وارد دریای خطرناک شود، در فضای مجازی نیز نباید فرزندان را بدون آموزش، نظارت و مدیریت رها کرد.
خانواده؛ خط مقدم مقابله با آسیب‌های فضای مجازی
این پژوهشگر حوزه جنگ شناختی با تاکید بر ضرورت استفاده از ابزارهای نظارت والدین بیان کرد: بسیاری از شبکه‌های اجتماعی و تلفن‌های همراه امکاناتی برای مدیریت زمان استفاده و کنترل دسترسی دارند و خانواده‌ها می‌توانند از این ظرفیت‌ها برای ایجاد محیط امن‌تر برای فرزندان استفاده کنند.
وی همچنین بازی‌های رایانه‌ای و موبایلی را بخشی از منظومه رسانه‌ای مؤثر بر کودکان دانست و گفت: موضوع مدیریت رسانه نباید فقط به شبکه‌های اجتماعی محدود شود و بازی‌های موبایلی نیز به دلیل محتوایی که منتقل می‌کنند و مدت زمانی که کودکان درگیر آن می‌شوند، نیازمند توجه و مدیریت خانواده‌ها هستند.
اصالتی با تاکید بر اهمیت ارتباط خانوادگی و بازی‌های جمعی افزود: خانواده‌ها می‌توانند با اختصاص زمان بیشتر به فرزندان و استفاده از بازی‌های خانوادگی و جمعی، بخشی از اوقات فراغت کودکان را از فضای مجازی خارج کنند.
این کارشناس جنگ شناختی در ادامه، توجه به تربیت فرزند در دوره‌های مختلف سنی را ضروری دانست و عنوان کرد: در سال‌های نخست زندگی باید متناسب با سن کودک، محبت و همراهی وجود داشته باشد و در سال‌های بعد نیز قانون و چارچوب مشخصی بر رفتار او حاکم شود تا کودک به تدریج مسئولیت‌پذیری و رعایت قواعد را بیاموزد.
وی با اشاره به ضرورت پرهیز از فرزندسالاری گفت: قرار نیست هر خواسته‌ای که کودک مطرح می‌کند بدون توجه به مصلحت او پذیرفته شود و خانواده باید بتواند در کنار محبت، قانون و محدودیت‌های لازم را نیز اعمال کند.
اصالتی تاکید کرد: مقابله با جنگ شناختی تنها وظیفه یک دستگاه یا نهاد نیست و خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه و همه عناصر اجتماعی در این زمینه مسئولیت دارند؛ اگر قرار است نسل آینده در برابر عملیات شناختی دشمن مصون بماند، باید از هم‌اکنون برای افزایش آگاهی، تقویت قدرت تحلیل، جهاد تبیین و مدیریت حضور در فضای مجازی برنامه‌ریزی کرد.
شایان ذکر است این برنامه به همت بسیج اساتید استان با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند و همکاری دانشگاه های استان برگزار می شود.
نظر شما :