نشست «میز گفت‌وگوی دانشگاه و مردم» با محوریت «سبک زندگی و شبکه های اجتماعی»
استادیار جامعه شناسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی گفت: شبکه‌های اجتماعی با وجود کارکردهای مثبت، در صورت استفاده بی‌رویه می‌توانند موجب اتلاف زمان، افزایش اضطراب، کاهش گفت‌وگوی خانوادگی و تغییر سبک زندگی شوند و مدیریت زمان و داشتن «رژیم رسانه‌ای» از راهکارهای کاهش آسیب‌های فضای مجازی است.
وی افزود: قرار نیست شبکه‌های اجتماعی را تقبیح کنیم یا بگوییم این فضا بد است، چراکه شبکه‌های اجتماعی در سال‌های گذشته خدمات و کمک‌های زیادی به زندگی مردم کرده‌اند، اما مسئله این است که نباید اجازه دهیم جهت‌گیری از پیش تعیین‌شده این فضا، بخشی از زندگی ما را مدیریت کند.
استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با اشاره به مفهوم سبک زندگی گفت: آنچه می‌خوریم، می‌پوشیم، افرادی که با آنها ارتباط داریم، چیزهایی که برایمان اهمیت دارد، نوع رفتار ما با دیگران و حتی رفتارهایی که در خلوت انجام می‌دهیم، همگی بخشی از سبک زندگی هستند و فضای مجازی در سال‌های اخیر بر بسیاری از این رفتارها تأثیر گذاشته است.
وی ادامه داد: در پژوهشی که در سال اخیر انجام شده، یکی از نکات قابل توجه، تغییر بخشی از رفت‌وآمدهای خویشاوندی به رفت‌وآمدهای دوستانه بوده است و یکی از دلایل آن می‌تواند نظارت بیشتر خویشاوندان بر زندگی افراد باشد.
طالبی بیان کرد: در برخی خانواده‌ها حتی والدین بر فرزندان بزرگسال خود نظارت دارند و خواهر و برادر نیز نسبت به تربیت فرزندان یکدیگر حساسیت نشان می‌دهند، در حالی که افراد در روابط دوستانه معمولا حدود و حریم مشخص‌تری برای یکدیگر قائل می‌شوند.
وی با تاکید بر اینکه نظارت اجتماعی را نباید صرفا منفی دانست، گفت: این نظارت در بسیاری از موارد به تربیت فرزندان و رعایت رفتارهای اجتماعی کمک می‌کند و حتی می‌تواند موجب افزایش امنیت شود؛ زیرا افراد یکدیگر را می‌شناسند و در شرایط مختلف می‌توانند به هم کمک کنند.
شبکه‌های اجتماعی چگونه سبک زندگی را جهت می‌دهند؟
این جامعه‌شناس با اشاره به نقش الگوریتم‌ها در فضای مجازی اظهار کرد: بسیاری از کاربران تجربه کرده‌اند که پس از صحبت درباره موضوعی، همان موضوع را در صفحات اجتماعی خود مشاهده می‌کنند و این نشان می‌دهد که الگوریتم‌های این فضا بر اساس رفتار کاربران، محتواهایی را به آنها پیشنهاد می‌کنند.
وی افزود: این محتواها می‌توانند به‌تدریج بر پوشش، نوع غذا، رفتار، ظاهر، ورزش و حتی استانداردهای مربوط به بدن تأثیر بگذارند و به افراد بگویند چه چیزی مطلوب و چه چیزی نامطلوب است.
طالبی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین آسیب‌ها این است که فضای مجازی ذائقه افراد را تعریف می‌کند و زندگی آنها را در معرض مقایسه قرار می‌دهد در حالی که کاربر تنها بخشی از زندگی فرد دیگری را می‌بیند و از تمام لحظات و واقعیت زندگی او اطلاعی ندارد.
وی بیان کرد: این مقایسه می‌تواند احساس ناکافی بودن ایجاد کند؛ فرد ممکن است تصور کند زیبایی، توان جسمی، وضعیت اقتصادی یا سبک زندگی مطلوبی که در فضای مجازی می‌بیند را ندارد و همین احساس ناکافی بودن می‌تواند ذهن او را درگیر کند.
استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با اشاره به تأثیر فضای مجازی بر خانواده گفت: در سال‌های اخیر گفت‌وگوی سازنده و آرام در خانواده‌ها کاهش یافته و بخش قابل توجهی از تعاملات به پرسش و پاسخ‌های روزمره و تذکرهای مکرر محدود شده است.
وی عنوان کرد: بخشی از خلأهای عاطفی و نیاز به تأیید که پیش از این در خانواده دریافت می‌شد، اکنون از فضای مجازی تأمین می‌شود و صفحه نمایش، چه تلویزیون و چه تلفن همراه، در بسیاری از خانواده‌ها به ابزاری برای فاصله گرفتن اعضای خانواده از یکدیگر تبدیل شده است.
طالبی گفت: یکی از مهم‌ترین مسائل شناسایی‌شده در پژوهش اخیر، شکاف نسلی است؛ به‌گونه‌ای که گاهی استاد دانشگاه درک دقیقی از آنچه دانشجو می‌گوید ندارد و والدین نیز با فاصله زیادی از دنیای ذهنی فرزندان خود قرار گرفته‌اند.
وی افزود: حجم اطلاعاتی که از طریق شبکه‌های اجتماعی بر سر افراد ریخته می‌شود نیز می‌تواند به جای افزایش آگاهی، موجب سردرگمی و وسواس شود؛ به عنوان مثال درباره یک ماده غذایی ممکن است هزاران مطلب درباره فواید و مضرات آن منتشر شود و فرد را در تصمیم‌گیری دچار اضطراب کند.
بارش اطلاعات و افزایش اضطراب و وسواس
این جامعه‌شناس با اشاره به انتشار مطالب مربوط به بیماری‌ها و سلامت در فضای مجازی اظهار کرد: بخشی از ترس‌ها و نگرانی‌های مربوط به بیماری‌ها، بدون توجه به میزان واقعی خطر، از طریق شبکه‌های اجتماعی گسترش پیدا می‌کند و افراد را دچار وسواس سلامت می‌کند.
وی ادامه داد: در حوزه روانشناسی نیز گاهی مطالبی منتشر می‌شود که رفتارهای مختلف را با برچسب‌هایی مانند «سمی»، «خودشیفته» یا «پارانوئید» توصیف می‌کند و در نتیجه افراد به جای اصلاح رابطه، ممکن است ارتباط خود را با دیگران قطع کنند.
طالبی افزود: افزایش آگاهی درباره اختلالات روانی اگر بدون دانش کافی و در قالب برچسب‌زنی باشد، می‌تواند به جای کمک به افراد، روابط خانوادگی و اجتماعی آنها را آسیب‌پذیر کند.
استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با تاکید بر ضرورت سواد رسانه‌ای گفت: همان‌طور که برای سلامت جسم، رژیم غذایی داریم، باید برای مصرف رسانه نیز رژیم داشته باشیم و مشخص کنیم به چه محتوایی، در چه زمانی و با چه هدفی نیاز داریم.
وی تصریح کرد: نباید صرفا به دلیل جذابیت شبکه‌های اجتماعی ساعت‌ها در این فضا بمانیم؛ بلکه باید هدف خود را مشخص کنیم و پس از انجام کار مورد نظر، صفحه گوشی را ببندیم.
طالبی، پاکسازی صفحات اجتماعی را یکی دیگر از راهکارهای مدیریت رسانه دانست و گفت: عضویت در گروه‌ها و صفحات متعدد باعث بارش مداوم اطلاعات می‌شود و آگاهی تا جایی مفید است که قابل استفاده باشد؛ پس از آن، حجم زیاد اطلاعات می‌تواند موجب سردرگمی و کاهش کارآمدی شود.
وی بیان کرد: فضای مجازی مانند یک فروشگاه بزرگ است که همه چیز در آن پیدا می‌شود، اما همه محتوای موجود در آن لزوما معتبر، دقیق و قابل اتکا نیست و کاربران باید در انتخاب محتوای خود دقت کنند.
سفره خانواده؛ فرصتی برای گفت‌وگو
این جامعه‌شناس با اشاره به ضرورت ایجاد زمان‌های بدون گوشی در خانواده اظهار کرد: یکی از قوانینی که می‌توان در خانواده اجرا کرد، این است که هنگام غذا خوردن هیچ صفحه نمایشی، از تلویزیون گرفته تا تلفن همراه، باز نباشد.
وی افزود: سفره می‌تواند فرصتی برای گفت‌وگو باشد؛ اعضای خانواده پس از چند ساعت کار و فعالیت روزانه کنار یکدیگر می‌نشینند و می‌توانند درباره اتفاقات روزمره با هم صحبت کنند و نباید این فرصت را با صفحه نمایش از بین برد.
طالبی تاکید کرد: لازم است برای خودمان خلوت‌هایی بدون گوشی نیز ایجاد کنیم؛ حتی یک ساعت دور بودن از تلفن همراه می‌تواند به کاهش وابستگی به آن کمک کند.
وی گفت: وابستگی به گوشی به جایی می‌رسد که اگر فرد در بیرون از خانه دست در جیب خود ببرد و گوشی را پیدا نکند، دچار اضطراب می‌شود که شاید پیامی آمده، اتفاقی در گروهی افتاده یا کسی منتظر پاسخ اوست.
این جامعه‌شناس با بیان اینکه یکی از شاه‌دزدان زمان امروز شبکه‌های اجتماعی هستند، تصریح کرد: بخش قابل توجهی از زمانی که می‌توانست در کنار خانواده، فرزندان، دوستان یا برای سلامت و آرامش خود صرف شود، در فضای مجازی از بین می‌رود.
وی افزود: استفاده از گوشی و افزایش فعالیت مغز پیش از خواب نیز می‌تواند کیفیت خواب را تحت تأثیر قرار دهد؛ به‌گونه‌ای که فرد پس از بستن چشم‌ها همچنان ذهنش درگیر محتوا و تصاویر دیده‌شده در فضای مجازی است.
شایعات و مسئولیت اجتماعی کاربران
استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با اشاره به پیامدهای انتشار شایعات گفت: هر مطلبی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود، لزوما درست نیست و کاربران باید پیش از بازنشر اخبار، به‌ویژه اخبار مرتبط با مسائل اجتماعی و امنیتی، درباره صحت آن تحقیق کنند.
وی بیان کرد: در شرایطی که جامعه نیازمند آرامش و امنیت است، انتشار شایعات می‌تواند موجب ترس و اضطراب شود و حتی برای کودکان و افرادی که زمینه اضطراب بیشتری دارند، آسیب‌زا باشد.
طالبی تاکید کرد: کاربر فضای مجازی باید بداند که هر لایک، بازنشر و ارسال محتوا نیز می‌تواند مسئولیت اجتماعی به همراه داشته باشد و اگر محتوایی باعث آسیب به دیگران شود، ممکن است حق‌الناس ایجاد کند.
وی با اشاره به ضرورت کنترل رفتار در فضای مجازی افزود: همان‌طور که در گذشته بر کنترل زبان تأکید می‌شد، امروز باید کنترل دست خود را در فضای مجازی نیز جدی بگیریم و هر مطلبی را لایک، ارسال یا بازنشر نکنیم.
طالبی با تاکید بر ضرورت رعایت حریم خصوصی افراد گفت: افشاگری‌های نادرست و انتشار اطلاعات شخصی افراد می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری ایجاد کند و گاهی فردی که چنین مطلبی را منتشر کرده است، برای جبران آن باید بارها از شخص آسیب‌دیده طلب بخشش کند.
وی ادامه داد: همان‌طور که در روابط اجتماعی نباید در زندگی دیگران تجسس کنیم، در فضای مجازی نیز باید حریم خصوصی افراد را رعایت کنیم و از جست‌وجو و دخالت در زندگی شخصی دیگران بپرهیزیم.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: فضای مجازی نباید صرفا محل مصرف محتوا باشد و افرادی که توانایی تولید محتوای مفید دارند، باید برای آگاهی‌بخشی و اصلاح شبهات وارد میدان شوند.
وی گفت: اگر فردی معلم، استاد دانشگاه یا فعال رسانه‌ای است، می‌تواند با تولید محتوای درست و آگاهانه در فضای مجازی به روشنگری جامعه کمک کند و محتوایی ارائه دهد که نشان‌دهنده رافت، مهربانی و ارزش‌های انسانی و دینی باشد.
طالبی با اشاره به اهمیت رفتار مؤمنانه در فضای مجازی اظهار کرد: سبک زندگی اسلامی تنها به دعا، نماز و ذکر محدود نمی‌شود، بلکه عاقلانه و مؤمنانه زندگی کردن، سودمند بودن برای دیگران، خوش‌رفتاری و رعایت حقوق مردم نیز بخشی از این سبک زندگی است.
وی افزود: اگر محتوایی که منتشر می‌کنیم باعث ترس، اضطراب یا آسیب به دیگران شود، باید نسبت به مسئولیتی که در قبال آن داریم آگاه باشیم و پیش از انتشار هر مطلبی از خود بپرسیم آیا این سخن خیر و سودمند است یا نه.
نمایش زندگی نباید جای زندگی را بگیرد
این جامعه‌شناس با تاکید بر ضرورت بازگشت به ارتباطات واقعی عنوان کرد: نمایش زندگی در فضای مجازی نباید جای خود زندگی را بگیرد؛ نباید سفر، غذا خوردن، حضور در کنار خانواده و حتی لحظات مربوط به فرزندان را صرفا برای عکس و انتشار در فضای مجازی تجربه کنیم.
وی افزود: گاهی افراد آنقدر درگیر عکاسی و انتشار لحظه‌های زندگی هستند که از خود آن لحظه لذت نمی‌برند و حتی غذا سرد می‌شود تا عکس و استوری آن منتشر شود.
طالبی گفت: فرزندان یک روز بزرگ می‌شوند و خانه را ترک می‌کنند و زمانی که والدین سر خود را از گوشی بلند کنند، ممکن است ببینند فرزندان دیگر به آن میزان از توجه والدین نیاز ندارند؛ زیرا در سال‌هایی که والدین حضور واقعی نداشته‌اند، توجه خود را از منابع دیگری دریافت کرده‌اند.
وی به تغییر سبک زندگی در جامعه اشاره کرد و افزود: بسیاری از رفتارهای امروزی پیشینه‌ای طولانی دارند، اما سرعت‌طلبی در زندگی باعث شده برخی غذاهای سنتی جای خود را به فست‌فودها و غذاهای آماده بدهند.
استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی بیان کرد: اگر خانواده نتواند جاذبه‌های فرهنگی و سبک زندگی خود را به شکل جذاب به نسل جدید معرفی کند، طبیعی است که جوانان و نوجوانان به سمت الگوهایی بروند که در فضای مجازی جذاب‌تر عرضه می‌شوند.
وی همچنین به کاهش برخی رفت‌وآمدهای خویشاوندی و تغییر روابط اجتماعی اشاره کرد و گفت: برای حفظ روابط خانوادگی و اجتماعی باید از خودمان شروع کنیم و با ساده‌تر کردن مهمانی‌ها و پرهیز از تجمل‌گرایی، زمینه ارتباط بیشتر افراد با یکدیگر را فراهم کنیم.
طالبی درباره ازدواج نیز بیان کرد: در موضوع ازدواج جوانان باید ضمن توجه به اهمیت این انتخاب، از مشورت خانواده، روانشناسان و مشاوران استفاده شود تا جوانان بتوانند انتخابی عاقلانه داشته باشند و بنیان زندگی آنها محکم‌تر شود.
ضرورت حفظ گویش و هویت بومی
وی با اشاره به نقش رسانه در حفظ هویت فرهنگی اظهار کرد: تولید محتوای درست و جذاب به زبان و گویش بومی می‌تواند در حفظ هویت فرهنگی استان مؤثر باشد.
وی افزود: در برخی موارد گویش محلی خود را دستمایه تمسخر قرار می‌دهیم، در حالی که اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است گویش‌های بومی به تدریج تضعیف یا فراموش شوند.
این جامعه‌شناس تکید کرد: تولید محتوای بومی باید با دقت انجام شود و واژه‌ها و عبارات محلی به شکل صحیح به کار گرفته شوند تا فضای مجازی به جای تضعیف هویت فرهنگی، به ابزاری برای حفظ و معرفی آن تبدیل شود.
شایان ذکر است این برنامه به همت بسیج اساتید استان با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان، معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند و همکاری دانشگاه های استان برگزار می شود.
نظر شما :