در نشست علمی دانشگاه و بازسازی پساجنگ مطرح شد
بازسازی پساجنگ باید از مسیر علم، عقلانیت و عدالت اجتماعی دنبال شود
به گزارش واحد رسانه و روابط عمومی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، نشست علمی «دانشگاه و بازسازی پساجنگ» به مناسبت هفته فرهنگ دانشگاهی و با حضور جمعی از مدیران، اعضای هیئت علمی و دانشگاهیان، پیش از ظهر روز دوشنبه یازدهم آبان و بصورت مجازی برگزار شد. در این نشست، دکتر جبار رحمانی، انسان‌شناس و پژوهشگر علوم اجتماعی و عضو هیات علمی موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به بررسی مسئولیت‌ها و مأموریت‌های دانشگاه در دوران پساجنگ و الزامات بازسازی جامعه پرداخت.
بازسازی؛ ضرورتی که نباید به پایان جنگ موکول شود
دکتر رحمانی با تأکید بر اینکه بازسازی باید از همان دوران جنگ مورد توجه قرار گیرد، اظهار کرد: دوران پساجنگ، فارغ از مدت‌زمان درگیری‌ها، نقطه عطفی در حیات اجتماعی جوامع است و بسیاری از بنیان‌های بازسازی از همان روزهای جنگ شکل می‌گیرند.
وی با اشاره به مطالعات انسان‌شناختی و علوم اجتماعی افزود: جنگ علاوه بر ویرانی‌ها و خسارت‌های گسترده، می‌تواند زمینه‌ساز نوآوری‌ها، خلاقیت‌ها و شکل‌گیری مناسبات اجتماعی جدید باشد؛ از این رو، باید آن را پدیده‌ای با ابعاد پیچیده و پیامدهای عمیق اجتماعی و فرهنگی دانست.
علم و عقلانیت؛ دو رکن اساسی بازسازی خردمندانه
این پژوهشگر علوم اجتماعی با اشاره به تجربه کشورهای موفق در بازسازی پس از جنگ، از جمله آلمان و ژاپن، دو مؤلفه علم و عقلانیت را از ارکان اصلی بازسازی موفق برشمرد و تصریح کرد: تصمیم‌های دوران پساجنگ می‌توانند مسیر یک جامعه را به سوی توسعه و آبادانی یا گرفتار شدن در چرخه‌ای از بحران‌ها و ویرانی‌های بیشتر هدایت کنند.
وی تأکید کرد: بازسازی نباید صرفاً به معنای احیای زیرساخت‌های فیزیکی، کارخانه‌ها، جاده‌ها و تأسیسات باشد؛ بلکه باید با نگاهی جامع، ابعاد انسانی و اجتماعی جامعه نیز در مرکز توجه قرار گیرد.
رحمانی خاطرنشان کرد: بازسازی واقعی به معنای بازگشت به شرایط پیش از جنگ نیست؛ بلکه باید فرصتی برای ساختن جامعه‌ای بهتر، عادلانه‌تر، خلاقانه‌تر و برخوردار از توسعه پایدار باشد.
انسان و بازماندگان جنگ؛ محور مغفول بازسازی
دکتر رحمانی با تأکید بر اینکه نخستین و مهم‌ترین قربانی جنگ، انسان و جهان اجتماعی اوست، اظهار کرد: در فرآیند بازسازی باید علاوه بر خسارت‌های مادی، به آسیب‌های روانی، اجتماعی و فرهنگی نیز توجه شود.
وی با اشاره به وضعیت خانواده‌های آسیب‌دیده، بازماندگان، کودکان، دانش‌آموزان و افرادی که تجربه فقدان عزیزان و حوادث تلخ جنگ را پشت سر گذاشته‌اند، افزود: حمایت از این گروه‌ها و توجه به سلامت روان، ترمیم مناسبات اجتماعی و بازسازی سرمایه انسانی باید از اولویت‌های اصلی برنامه‌های پساجنگ باشد.
دانشگاه؛ نهاد مرجع برای هدایت علمی و عقلانی بازسازی
این استاد و پژوهشگر علوم اجتماعی، دانشگاه را یکی از مهم‌ترین نهادهای مرجع برای هدایت علمی و عقلانی فرآیند بازسازی دانست و چهار مأموریت اساسی برای دانشگاه در این دوران را تداوم آموزش و پژوهش، ارزیابی علمی خسارت‌ها و پشتیبانی از سیاست‌گذاری، حفظ و احیای سرمایه انسانی و تخصصی، تقویت اعتماد و همبستگی اجتماعی برشمرد.
وی همچنین بر ضرورت استقلال علمی دانشگاه‌ها، برخورداری از ساختار مأموریت‌گرا و چندمرکزی و استفاده از ظرفیت دانشگاه‌های مناطق مختلف کشور تأکید کرد و تعاملات علمی و بین‌المللی را از الزامات بهره‌گیری از تجربه‌های موفق جهانی دانست.
مشارکت دانشگاهیان و نهادهای مدنی؛ شرط موفقیت بازسازی
رحمانی با اشاره به تجربه‌های جهانی اظهار کرد: واگذاری تمام مراحل بازسازی به دولت و نهادهای حاکمیتی، بدون مشارکت مردم، دانشگاهیان و نهادهای مدنی، می‌تواند زمینه‌ساز انحراف و ناکامی برنامه‌ها شود.
وی شفافیت، پاسخ‌گویی، مشارکت اجتماعی و بهره‌گیری از دانش تخصصی را از الزامات بازسازی موفق دانست و افزود: دانشگاهیان باید علاوه بر مشارکت در سیاست‌گذاری و ارزیابی برنامه‌ها، در ارتقای آگاهی عمومی و شکل‌گیری مطالبه‌گری آگاهانه در جامعه نیز نقش‌آفرینی کنند.
کانون‌های فرهنگی و انجمن‌های علمی؛ ظرفیت مهم ارتقای تاب‌آوری دانشگاه
این پژوهشگر علوم اجتماعی با تأکید بر اهمیت حیات اجتماعی دانشگاه، کانون‌های فرهنگی و هنری و انجمن‌های علمی دانشجویی را از مهم‌ترین ظرفیت‌های تقویت مشارکت مدنی، همبستگی اجتماعی و تاب‌آوری روانی دانشگاهیان دانست.
وی فعال نگه داشتن فضای دانشگاه، فراهم کردن فرصت تعامل و فعالیت‌های جمعی و حمایت از تشکل‌های دانشجویی را از راهکارهای مؤثر برای کاهش انزوا، بهبود وضعیت روانی دانشجویان و احیای پویایی اجتماعی دانشگاه برشمرد.
تأکید معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند بر ارتقای تاب‌آوری جامعه دانشگاهی
در بخش دیگری از این نشست، دکتر محمدحسین سالاری‌فر، معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، ضمن قدردانی از مباحث مطرح‌شده، با اشاره به تأثیر شرایط جنگی بر دانشجویان، اعضای هیئت علمی و کارکنان دانشگاه، بر ضرورت ارتقای تاب‌آوری فردی و سازمانی تأکید کرد.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در زمینه برگزاری نشست‌ها و برنامه‌های مرتبط با تاب‌آوری و بهره‌گیری از ظرفیت مرکز مشاوره دانشگاه، درباره اولویت‌بندی برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی در شرایط پساجنگ و چگونگی حمایت از گروه‌های مختلف جامعه دانشگاهی با دکتر رحمانی به تبادل نظر پرداخت.
تقویت فعالیت‌های جمعی؛ راهکاری برای افزایش تاب‌آوری دانشجویان
دکتر رحمانی در پاسخ به این موضوع، تقویت فعالیت‌های جمعی و مشارکتی دانشجویان را از مؤثرترین راهکارهای ارتقای تاب‌آوری روانی و اجتماعی دانشگاه دانست و بر حمایت از انجمن‌های علمی، کانون‌های فرهنگی و هنری و دیگر تشکل‌های دانشجویی تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد: فراهم کردن زمینه مشارکت، تعامل و فعالیت مشترک دانشجویان می‌تواند به تقویت پیوندهای اجتماعی، کاهش احساس انزوا و بهبود حال عمومی جامعه دانشگاهی کمک کند.
در همین بخش، دکتر سالاری‌فر با اشاره به ظرفیت‌های موجود در دانشگاه بیرجند، از فعالیت ۵۲ انجمن علمی دانشجویی و ۲۴ کانون فرهنگی و هنری خبر داد و اظهار امیدواری کرد با تقویت این مجموعه‌ها و افزایش مشارکت دانشجویان، زمینه پویایی بیشتر فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی دانشگاه فراهم شود.
در پایان این نشست، بر ضرورت بازتعریف مأموریت دانشگاه در شرایط پساجنگ، بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و تخصصی دانشگاهیان و تقویت فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی به‌عنوان زمینه‌ساز بازسازی پایدار و ارتقای تاب‌آوری جامعه تأکید شد.
شایان ذکر است این نشست از سوی معاونت فرهنگی و اجتماعی و مدیریت برنامه، بودجه و تحول اداری دانشگاه بیرجند و با همکاری موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و انجمن انسان شناسی ایران و به مناسبت هفته فرهنگ دانشگاهی برگزار شد.
