نشست «جوانی جمعیت و خانواده» برگزار شد

به گزارش واحد رسانه و روابط عمومی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، دکتر نرجس مصطفوی در این نشست با تأکید بر ضرورت توجه جدی به مسئله جمعیت اظهار کرد: کاهش نرخ فرزندآوری و افزایش سریع جمعیت سالمند، از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی آینده کشور است و در صورت نبود برنامه‌ریزی و اقدام مؤثر، جبران پیامدهای آن در سال‌های آینده بسیار دشوار خواهد بود.

وی با اشاره به هشدارهای رهبر معظم انقلاب درباره روند کاهش جمعیت کشور افزود: نخستین هشدارهای جدی درباره وضعیت جمعیتی ایران در سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۳ مطرح شد؛ در شرایطی که هنوز اهمیت و ابعاد این مسئله برای بسیاری از افراد به‌طور کامل روشن نشده بود. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند ادامه داد: سیاست‌های کلی جمعیت در سال ۱۳۹۳ ابلاغ شد، اما قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در سال ۱۴۰۰ به تصویب رسید و در سال ۱۴۰۱ برای اجرا ابلاغ شد؛ این فاصله زمانی موجب شد بخشی از فرصت‌های کشور برای مدیریت این روند از دست برود.

مصطفوی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در مواجهه با سالمندی جمعیت گفت: بسیاری از کشورها طی چند دهه فرصت داشته‌اند خود را برای سالمندی جمعیت آماده کنند و در این مدت زیرساخت‌های لازم، صندوق‌های بازنشستگی، مراکز درمانی و نیروی انسانی مورد نیاز را توسعه داده‌اند؛ اما روند سالمندی در ایران با سرعت بیشتری در حال وقوع است و برخی مطالعات، این دوره را حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش‌بینی کرده‌اند.

وی افزود: این سرعت بالا به معنای محدود بودن فرصت کشور برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز است. تجربه برخی کشورهای اروپایی نیز نشان می‌دهد که در مواجهه با سالمندی جمعیت، مسئله تنها کمبود تخت بیمارستانی و تجهیزات درمانی نیست، بلکه کمبود نیروی جوان و فعال برای ارائه خدمات نیز به یک چالش اساسی تبدیل می‌شود.

مسئول مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی بیرجند اظهار کرد: بر اساس برخی پیش‌بینی‌ها، سهم جمعیت سالمندان ایران از حدود ۱۰ درصد فعلی به حدود ۳۰ درصد در سال ۱۴۳۰ خواهد رسید و در صورت تحقق این روند، کشور با تغییر قابل توجهی در ساختار سنی جمعیت مواجه خواهد شد. مصطفوی ادامه داد: افزایش قابل توجه جمعیت سالمند، به معنای افزایش نیاز به خدمات اورژانسی، مراقبت‌های درمانی، تجهیزات پزشکی و نیروی انسانی متخصص است؛ در حالی که تربیت نیروی انسانی متخصص فرآیندی زمان‌بر بوده و نمی‌توان آن را در کوتاه‌مدت جبران کرد.

وی با اشاره به شاخص نرخ باروری کلی گفت: این شاخص در دهه ۱۳۶۰ حدود هفت فرزند به ازای هر زن بود، اما اکنون به حدود ۱.۶ فرزند کاهش یافته است. بر اساس دیدگاه جمعیت‌شناسان، نرخ باروری حدود ۲.۱ برای حفظ ثبات جمعیت ضروری است و کاهش این نرخ به کمتر از ۱.۵ می‌تواند کشور را وارد «تله جمعیتی» کند؛ وضعیتی که خروج از آن بسیار دشوار خواهد بود.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند همچنین با تأکید بر اینکه اقتصاد تنها عامل مؤثر بر تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری نیست، گفت: شرایط اقتصادی بر تصمیم خانواده‌ها تأثیرگذار است، اما نمی‌توان کاهش فرزندآوری را صرفاً به مسائل اقتصادی نسبت داد. در برخی مناطق و استان‌های برخوردار نیز نرخ باروری پایین است و کشورهای توسعه‌یافته‌ای همچون آلمان، ژاپن و فنلاند نیز با وجود برخورداری از ثبات اقتصادی، با کاهش نرخ باروری مواجه هستند.

مصطفوی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تغییر برخی دیدگاه‌های پزشکی درباره سن بارداری خاطرنشان کرد: برخی باورهای قدیمی درباره خطرناک بودن بارداری پس از ۳۵ سالگی در منابع علمی جدید مورد بازنگری قرار گرفته است. بارداری در سنین بالاتر نیازمند مراقبت‌های بیشتر است، اما نمی‌توان یک سن مشخص را به‌عنوان مرز ممنوعیت بارداری تعیین کرد.

وی همچنین درباره فاصله مناسب بین بارداری‌ها گفت: در منابع علمی جدید، فاصله حدود ۱۲ تا ۱۸ ماه پس از تولد فرزند قبلی برای آغاز بارداری بعدی مورد توجه قرار گرفته است؛ در حالی که برخی باورهای قدیمی فاصله سه تا پنج سال را توصیه می‌کردند.

شایان ذکر است این نشست در ادامه سلسله نشست‌های میز گفت‌وگوی دانشگاهیان و مردم و از سوی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، بسیج اساتید و کارکنان، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های استان و با همکاری سایر دانشگاه های استان، برگزار شد.