نشست علمی «بررسی تاریخی تفکیک و استقلال مناطق ایران» برگزار شد
به گزارش واحد رسانه و روابط عمومی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، در نشست علمی «بررسی تاریخی تفکیک و استقلال مناطق ایران» که شامگاه یکشنبه یکم شهریور در قالب میز گفتگوی دانشگاهیان و مردم در محل پارک مجنون واقع در میدان مادر بیرجند برگزار شد، دکتر حمیدرضا وردی به تحلیل روند از دست رفتن اراضی ایران و ضرورت درسآموزی از تاریخ برای حفظ حاکمیت ملی پرداخت.
وی با استناد به آموزههای قرآنی و تأکید بر ضرورت «عبرتگیری» از تاریخ، خاطرنشان کرد: «قدرتهای استعمارگر نظیر روسیه، انگلیس، فرانسه و آمریکا، همواره طرحهای تجزیهطلبانه خود را برای تضعیف جهان اسلام دنبال کردهاند؛ همانگونه که امپراتوری عثمانی تحت نفوذ عوامل استعمارگری همچون لورنس عربستان، به کشورهای متعدد عربی تجزیه شد.»
دوران قاجار؛ سیاه ترین فصل از دست رفتن اراضی
دکتر وردی با تحلیل دوره قاجار، این دوران را شاهد بیشترین میزان تجزیه و از دست رفتن خاک ایران دانست. وی اظهار داشت: «در سایه قراردادهای ننگین گلستان و ترکمنچای، مساحتی معادل دو برابر خاک امروزی ایران از دست رفت. بخشهای وسیعی از قفقاز شامل گرجستان، داغستان، ارمنستان، نخجوان، شیروان و قرهباغ به روسیه واگذار شد. علاوه بر این، در جبهه شرقی و شمالشرقی نیز مناطقی استراتژیک همچون سمرقند، بلخ، هرات، قندهار و بخشهایی از بلوچستان و سیستان از بدنه اصلی ایران جدا گردید.»
پهلوی اول؛ از قطع مسیر ارتباطی تا واگذاری حاکمیت اروندرود
استادیار دانشگاه فرهنگیان با بررسی دوران پهلوی اول، به واگذاریهای ارضی در این دوره پرداخت و از جدا شدن مناطقی نظیر «اترک»، «دشت ناامید» و منطقه «چکاب» سخن گفت. وی با ترسیم نقشه جغرافیایی، به یک بحران راهبردی اشاره کرد و گفت: «بخشش باریکه ارضی “قرهسو” به ترکیه توسط رضاشاه، راه ارتباطی مستقیم ایران با ارمنستان را قطع کرد؛ بحرانی که امروزه خود را در قالب چالش استراتژیک “گذرگاه زنگزور” نشان میدهد.»
وی همچنین از واگذاری ارتفاعات آرارات، چشمپوشی از اراضی نفتی مرزی در نزدیکی کرکوک و اعطای حق حاکمیت کامل بر اروندرود به عراق به عنوان از دیگر خسارتهای این دوره یاد کرد.
پهلوی دوم و چالشهای معاصر؛ از بحرین تا دریای خزر
در بخش پایانی این نشست، دکتر وردی به تحولات دوران پهلوی دوم و چالشهای امنیتی معاصر پرداخت. وی با اشاره به جدایی رسمی بحرین در سال ۱۳۴۷ و اشغال جزایر راهبردی «آریایی» و «زرکوه» توسط امارات که وی آن را ناشی از سهلانگاری دولت وقت دانست، بر اهمیت ثبات مرزها پس از انقلاب اسلامی تأکید کرد.
وی در پایان با نگاهی به مسائل حقوقی بینالمللی، نسبت به چالشهای موجود در دریای خزر هشدار داد و گفت: «برخی بندهای کنوانسیون دریای خزر (۱۳۹۷) که با نادیده گرفتن قراردادهای تاریخی ۱۹۲۰ و ۱۹۴۰ تدوین شدهاند، ممکن است سهم ایران از منابع زیرسطحی را به زیر ۱۱ درصد کاهش دهند. لذا پافشاری بر حقوق مادی و حاکمیتی کشور در مجامع بینالمللی و پرهیز از هرگونه شتابزدگی در توافقات مرزی، یک ضرورت حیاتی است.»
شایان ذکر است این نشست در ادامه سلسله نشستهای میز گفتوگوی دانشگاهیان و مردم و از سوی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، بسیج اساتید و کارکنان، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای استان و با همکاری سایر دانشگاه های استان، برگزار شد.
