نشست علمی «صلح حدیبیه و فتح مکه» برگزار شد
به گزارش واحد رسانه و روابط عمومی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، نشست علمی «صلح حدیبیه و فتح مکه» با سخنرانی دکتر محمدحسن الهیزاده، دانشیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند، شامگاه چهارشنبه چهارم شهریورماه در قالب «میز گفتوگوی دانشگاهیان و مردم» برگزار شد. در این نشست، دکتر الهیزاده با تمرکز بر ابعاد تاریخی، سیاسی و راهبردی صلح حدیبیه، به بررسی این واقعه مهم در سیره پیامبر اکرم(ص) و تحلیل دیدگاههای تخصصی «رهبر شهید» درباره آن پرداخت. وی با اشاره به انعقاد پیمان صلح حدیبیه در سال ششم هجری، این رویداد را نقطه عطفی در تاریخ صدر اسلام دانست و اظهار کرد: صلح حدیبیه در قرآن کریم و منابع تاریخی با عنوان «فتح مبین» شناخته شده و این توافق، ضمن ایجاد تحول در مناسبات میان مسلمانان و مشرکان مکه، زمینهساز فتح مکه در سال هشتم هجری شد.
دانشیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند با تأکید بر ضرورت بازخوانی دقیق سیره پیامبر(ص) خاطرنشان کرد که شناخت عقلانیت و شیوه سیاستورزی پیامبر اکرم(ص) در ماجرای حدیبیه، نیازمند مطالعه عمیق منابع تاریخی و بهرهگیری از رویکردهای نوین در تحلیل تاریخ اسلام است. دکتر الهیزاده در ادامه، با تشریح مبانی جامعهشناختی شکلگیری و گسترش اسلام، بعثت پیامبر اکرم(ص) را رخدادی تحولآفرین در تاریخ بشریت توصیف کرد و نقش پیامبر(ص) را در هدایت و مدیریت این تحول، محوری و تعیینکننده دانست.
وی همچنین با تقسیم دوره ۲۳ ساله بعثت به پنج مرحله تاریخی، اظهار داشت که پس از جنگ خندق در سال پنجم هجری، شرایط جدیدی در تقابل میان جبهه حق و جبهه شرک شکل گرفت و پیامبر اکرم(ص) با اتخاذ راهبردی فعال، ابتکار عمل را در عرصه سیاسی و نظامی در دست گرفت و زمینه مذاکره و انعقاد پیمان حدیبیه را فراهم کرد.
بخش دیگری از این نشست به واکاوی مفاد صلحنامه حدیبیه اختصاص داشت. دکتر الهی زاده با تشریح مفاد این پیمان، از جمله آتشبس دهساله و آزادی ارتباط و تعامل با قبایل مختلف، به بررسی بند مربوط به استرداد فراریان پرداخت و تحلیلی از پیامدهای این بند ارائه کرد. به گفته وی، بازگرداندن برخی مردان مکه میتوانست آنان را به مبلغان خودجوش اسلام در مسیرها و میان قبایل تبدیل کند. همچنین در این تحلیل، مستثنی شدن زنان از این بند، تدبیری برای جلوگیری از قرار گرفتن آنان در معرض آزار و شکنجه و فراهم شدن زمینه هجرت ایمن و منسجم آنان به مدینه ارزیابی شد.
دکتر الهیزاده در بخش پایانی نشست، در پاسخ به پرسشهای حاضران درباره امکان مقایسه صلح حدیبیه با مذاکرات و توافقهای معاصر، بر تفاوت شرایط تاریخی و سیاسی این دو دوره تأکید کرد و گفت: پیامبر اکرم(ص) پیمان حدیبیه را در شرایطی منعقد کرد که مسلمانان پس از جنگ احزاب از موقعیت قدرت برخوردار بودند. وی با اشاره به وصیت تاریخی «رهبر شهید» در تابستان ۱۴۰۴ درباره غیرقابل اعتماد بودن آمریکا و جبهه استکبار، بر ضرورت پرهیز از خوشبینی کاذب در عرصه دیپلماسی تأکید کرد و افزود: هرگونه توافق با دشمن زمانی میتواند به نتیجهای پایدار منجر شود که کشور از موضع قدرت و با برخورداری از توان لازم برای صیانت از منافع خود وارد مذاکره شود و راههای عهدشکنی طرف مقابل نیز از پیش مورد توجه قرار گیرد. این نشست با طرح پرسشها و دیدگاههای حاضران و گفتوگو درباره ابعاد تاریخی و راهبردی صلح حدیبیه و فتح مکه به کار خود پایان داد.
شایان ذکر است این نشست در ادامه سلسله نشستهای میز گفتوگوی دانشگاهیان و مردم و از سوی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، بسیج اساتید و کارکنان، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای استان و با همکاری سایر دانشگاه های استان، برگزار شد.
