نشست «مکتب امام صادق(ع)، شاگردان و تربیتیافتگان» برگزار شد
به گزارش واحد رسانه و روابط عمومی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند ، حجتالاسلام والمسلمین دکتر سید محمود حسینی، شامگاه پنجشنبه پنجم شهریورماه، در میز گفتوگوی دانشگاهیان و مردم با موضوع «مکتب امام صادق(ع)، شاگردان و تربیتیافتگان» که در میدان مادر بیرجند برگزار شد، با تبیین شیوههای دعوت به دین در قرآن کریم اظهار کرد: قرآن کریم برای دعوت انسانها به دین، سه روش «حکمت»، «موعظه حسنه» و «جدال احسن» را معرفی کرده است و سیره امام صادق(ع) نیز نشان میدهد که آن حضرت متناسب با شخصیت، شرایط و ظرفیت مخاطب از هر یک از این روشها بهره میگرفتند. وی افزود: برخی افراد از طریق مباحث عقلی و استدلالی جذب میشوند، برخی با اخلاق و موعظه حسنه و گروهی نیز از مسیر گفتوگو و مناظره به حقیقت نزدیک میشوند؛ بنابراین نمیتوان برای همه انسانها یک روش واحد در تربیت و هدایت در نظر گرفت.
استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند با اشاره به شیوه تربیتی امام صادق(ع) در مواجهه با شاگردان خود ادامه داد: این رویکرد را میتوان بهروشنی در نوع برخورد حضرت با شاگردان مشاهده کرد؛ بهگونهای که گاهی فردی را به عرصه مناظره و مباحث کلامی هدایت میکردند و گاهی با وجود برخورداری او از توانایی علمی، وی را از ورود به این عرصه بازمیداشتند، چراکه تشخیص داده بودند این حوزه با ظرفیت و ویژگیهای آن فرد سازگار نیست. دکتر حسینی تفاوت شیوه برخورد امام صادق(ع) با «عنوان بصری» و «مفضل بن عمر» را نمونهای از این رویکرد دانست و گفت: حضرت برای مفضل مباحث گستردهای درباره شگفتیهای آفرینش انسان، حیوانات و طبیعت بیان کردند که بعدها در قالب «توحید مفضل» شهرت یافت؛ در حالی که محور اصلی تربیت عنوان بصری، بیشتر مباحث اخلاقی و سلوکی بود.
وی همچنین با اشاره به مناظره امام صادق(ع) با طبیب هندی، این گفتوگو را نمونهای از بهرهگیری حضرت از مباحث علمی برای توجه دادن انسان به حکمت آفرینش عنوان کرد و افزود: امام صادق (ع) با طرح پرسشهایی درباره ساختار بدن انسان، از جمله شکل جمجمه، جایگاه ابروها، بینی و دیگر ویژگیهای بدن، مخاطب را به تفکر درباره نظم و حکمت موجود در خلقت دعوت میکنند. مدرس مدرسه تخصصی امیرالمؤمنین(ع) بیرجند ادامه داد: در این گفتوگو برای نمونه درباره علت بیمزه بودن آب دهان توضیح داده میشود که اگر آب دهان دارای مزهای مشخص بود، انسان نمیتوانست مزه واقعی غذاها را بهدرستی تشخیص دهد. چنین استدلالهایی نشان میدهد که در مکتب اهلبیت(ع)، پدیدههای طبیعی میتوانند بستری برای تفکر، تأمل و خداشناسی باشند.
استادیار گروه معارف دانشگاه بیرجند با تأکید بر ضرورت توجه به پیشینه علمی و تمدنی دانشمندان مسلمان اظهار کرد: معرفی دانشمندانی همچون جابر بن حیان، ابنهیثم و زکریای رازی باید بهگونهای باشد که زمینه تمدنی و علمی آنان نیز مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه بخش مهمی از تاریخ علم در جهان اسلام شکل گرفته و دانشمندان مسلمان نقش مؤثری در رشد و توسعه علوم مختلف داشتهاند. وی تخصصگرایی را یکی از ویژگیهای مهم نظام شاگردپروری امام صادق(ع) دانست و گفت: شاگردپروری در مکتب امام صادق(ع) صرفاً به انتقال محفوظات محدود نبود، بلکه حضرت تلاش میکردند افراد را به مرحلهای برسانند که بتوانند در حوزه تخصصی خود به تحلیل، استنباط و پاسخگویی بپردازند. دکتر حسینی با اشاره به شمار فراوان شاگردان امام صادق(ع) خاطرنشان کرد: در روایات، تعداد زیادی از شاگردان آن حضرت ذکر شده است، اما همه آنان از سطح علمی و تربیتی یکسانی برخوردار نبودند؛ برخی تنها برای دریافت یک مطلب علمی نزد حضرت میآمدند و برخی دیگر به شاگردانی برجسته و نزدیک تبدیل میشدند و بخشی از مسئولیت انتقال معارف به جامعه را برعهده میگرفتند.
وی در پایان با اشاره به شیوه پاسخگویی ائمه اطهار(ع) به پرسشها و شبهات پیچیده اظهار کرد: امامان(ع) برای تبیین مسائل اعتقادی و پاسخگویی به شبهات، از مثالهایی استفاده میکردند که مخاطب بتواند آنها را تجربه و درک کند و سپس از همان تجربه به یک نتیجه عقلی و اعتقادی برسد؛ روشی که ظرفیت بالایی برای الگوبرداری در عرصه تعلیم و تربیت امروز دارد.
شایان ذکر است این نشست در ادامه سلسله نشستهای میز گفتوگوی دانشگاهیان و مردم و از سوی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه بیرجند، بسیج اساتید و کارکنان، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای استان و با همکاری سایر دانشگاه های استان، برگزار شد.
