تحلیل جامع روانشناختی جنگ رمضان در دانشگاه بیرجند
در ادامهی سلسله نشستهای «میز گفتگوی دانشگاهیان» که از سوی معاونت فرهنگی و اجتاعی دانشگاه بیرجند و با همکاری بسیج اساتید خراسان جنوبی، بسیج کارکنان و نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای استان برگزار میشود، یکشنبه ۱۶ فروردین ۱۴۰۵، نشست علمی تحلیلی با موضوع «تابآوری فردی و اجتماعی در جنگ رمضان» با حضور دکتر سالاریفر، دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه بیرجند، در پارک مجنون،جنب میدان مادر بیرجند برگزار گردید. این نشست با هدف بصیرتافزایی و ارتقاء سطح آمادگی روانی جامعه در برابر چالشهای پیچیده جنگهای نوین، بهویژه جنگ نرم و روانی، صورت گرفت.
سلامت روان؛ نعمتی الهی و سرمایهای ملی در دوران بحران
دکتر سالاریفر، سخنان خود را با ابراز امیدواری برای پیروزی جبهه حق بر کفر جهانی آغاز کرد و سلامت جسمی و روانی را یک «موهبت الهی» دانست که انسان در طول عمر خود وظیفه مراقبت از آن را بر عهده دارد. وی با اشاره به وضعیت کنونی که دو قدرت هستهای کشورمان را مورد هجوم قرار دادهاند و هیچ قاعده اخلاقی را برنمیتابند، بر اهمیت حیاتی حفاظت از سلامت روان و غلبه بر آسیبهای ناشی از این تهاجمات تأکید ورزید.
آمار نگرانکننده از اختلالات روانی؛ ضرورت توجه به تابآوری
این دانشیار دانشگاه بیرجند، آمار اعلامی سازمان جهانی بهداشت در پایان سال ۲۰۲۵ را تکاندهنده توصیف کرد و گفت: «نیمی از جمعیت جهان، یعنی حدود چهار میلیارد نفر، به نوعی از مشکلات روانشناختی نظیر ترس، اضطراب، افسردگی و وسواس رنج میبرند.» وی این آمار را نشانهای از ضرورت حیاتی پرداختن به مقوله تابآوری دانست و تابآوری را اینگونه تعریف کرد: «یک ویژگی روانشناختی کلیدی که به ما امکان مقاومت در برابر فشارهای طاقتفرسا و آسیبهای روحی و روانی را میدهد و نکته مهم این است که این ویژگی، آموختنی و قابل تقویت است.»
مدیریت رنج؛ هنر انسانِ «احسن تقویم»
دکتر سالاریفر با بیان اینکه «انسان با گریه به دنیا میآید و رنج را نمیتوان به طور کامل از زندگی بشر حذف کرد»، بر توانایی انسانِ برای مدیریت رنج تأکید کرد. وی در تبیین چالشهای روانی در شرایط جنگی، به نگرانیهای معمول از آینده، مطالعه اخبار ناگوار، و اطلاع از شهادت عزیزان اشاره کرد که همگی میتوانند منبع اصلی رنج و اضطراب باشند. در این میان، او یک اصل راهبردی را بیان کرد: «هر کشوری که در یک روز، تابآوریاش بیشتر باشد، در جنگ پیروز خواهد شد.»
دو بال پرواز؛ تابآوری فردی و اجتماعی
وی تابآوری را به دو دسته اساسی تقسیم کرد: تابآوری فردی و تابآوری اجتماعی.
مؤلفههای تابآوری فردی؛ سنگ بنای مقاومت روانی
در تشریح مؤلفههای تابآوری فردی، دکتر سالاریفر به چهار ستون اصلی اشاره کرد:
-
خودآگاهی عمیق: «انسانی که قدر و منزلت واقعی خود را میشناسد و خود را جانشین خدا بر روی زمین میداند، هرگز دچار غم و اندوه جانکاه نمیشود و به خود آسیب نمیرساند.» وی بر اساس تجربه بیش از ۱۹۰۰۰ جلسه مشاوره، تأکید کرد: «دیندار واقعی دچار افسردگی عمیق نمیشود.»وی با استناد به آیه «لَاتَخَفْ وَلَاتَحْزَنْ» (نترس و غمگین مباش) و فرمایش امام علی (ع) مبنی بر «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ» (هر کس خودش را شناخت، پروردگارش را شناخته است)، نقش خودآگاهی در افزایش تابآوری را برجسته ساخت.
-
امید واقعبینانه به آینده: «طبیعی است که انسان برای آینده برنامهریزی کند و دغدغه تحقق آن را داشته باشد، اما نباید اجازه داد بدبینی و ناامیدی بر ما غلبه کند.» او هشدار داد: «فرد ناامید، میدان را خالی میکند و به قاتل جان خویش بدل میشود.» دکتر سالاریفر، خوشبینی را نه یک سادهلوحی، بلکه «مبتنی بر واقعیت» دانست و یادآور شد که خداوند به کسانی که در مسیر هدایت الهی گام برمیدارند، وعده پیروزی داده است. «بدبینی، تابآوری را به شدت کاهش میدهد؛ پس باید خوشبینی را به فرزندان، همسران و دانشجویان خود منتقل کنیم.»
-
ریشههای دین و معنویت: «هرچه باورهای دینی ما قویتر باشد و پایبندی ما به اعتقادات مذهبی بیشتر شود، تابآوری ما افزایش مییابد.» وی حضور در تجمعات مذهبی، مساجد، هیئتها و جلسات دعا را از عوامل تقویتکننده تابآوری روانی برشمرد.
-
تنظیم هیجانات، رفتار و شناخت: «باید در ورودی ذهنمان، یک ایست و بازرسی قوی قرار دهیم.» دکتر سالاریفر توصیه کرد: «مراقب باشیم چه افکار و اطلاعاتی را به ذهنمان وارد میکنیم، فضای مجازی و پیامهای ارسالی را هوشمندانه مدیریت کنیم، و هیجانات منفی مانند خشم را کنترل نماییم.» او خوشخلقی را عامل جذب دیگران و شوخطبعی را ابزاری مؤثر برای کنترل هیجانات دانست.
اهمیت تغذیه و خواب در استحکام روانی
وی همچنین بر ضرورت توجه ویژه به تغذیه و خواب در ایام پرتنش تأکید کرد و گفت: «خواب روز، هرگز جایگزین خواب شبانه نمیشود.» طبق یافتههای علمی، او بهترین ساعات خواب را از ۹ شب تا ۳ صبح عنوان کرد.
تابآوری اجتماعی؛ انسجام، کلید پیروزی
در بخش تابآوری اجتماعی، دکتر سالاریفر به سخنان رهبر انقلاب در خصوص «اهمیت انسجام اجتماعی و اتحاد مقدس» اشاره کرد و خاطره خطاب ایشان به مداح اهل بیت، کریمی، مبنی بر «ای ایران بخوان»، را یادآور شد. او به عنوان شاهدی بر قدرت انسجام، به مقاومت مردم در جنگ ۱۲ روزه اشاره کرد که حتی افراد مخالف نیز برای دفاع از کشور متحد شدند. «انسجام اجتماعی، قدرت تابآوری را به طرز چشمگیری افزایش میدهد و نباید اجازه دهیم با سخنان نسنجیده و شایعات، این اتحاد از بین برود.» وی همچنین بر لزوم توجه بیشتر شیعه و سنی به وجوه مشترک تأکید نمود.
از دیگر باورهای دینی که به گفته او تابآوری را افزایش میدهد، «پذیرش مرگ» است. او بیان کرد: «باور به اینکه در جهاد، اگر کشته شوی، شهید هستی و اگر زنده بمانی، به مقامی والا دست یافتهای، تابآوری را در جامعه به شدت بالا میبرد و این مهم باید در سطح جامعه ترویج یابد.»
مقابله با جنگ روانی دشمن؛ وظیفه همگانی
دکتر سالاریفر در پایان سخنان خود، با تأکید بر اینکه «دشمن به شدت از متخصصان و مهارتهای روانشناسی برای عملیات روانی خود بهره میبرد»، نسبت به افتادن در دام جنگ روانی دشمن هشدار داد. او از مردم و بهویژه «تریبونداران» خواست تا با پرهیز از سخنان نسنجیده و اتهامات نادرست، از دور کردن اقوام و گروههای سیاسی مختلف از دایره وحدت ملی جلوگیری کرده و در حفظ انسجام اجتماعی کوشا باشند.
