برگزاری کارگاه تخصصی «دیجیتال‌سازی منابع کتابخانه‌ای» در دانشگاه بیرجند
با هدف ارتقای دانش تخصصی و به‌روزرسانی مهارت‌های حرفه‌ای کادر کتابخانه و مراکز اطلاع‌رسانی، کارگاه آموزشی تخصصی با عنوان «دیجیتال‌سازی منابع کتابخانه‌ای» روز دوشنبه، ۱۸ آبان ۱۴۰۵، به صورت مجازی برگزار شد. این نشست با همکاری مشترک کتابخانه مرکزی و مرکز نشر و مدیریت برنامه، بودجه و تحول اداری دانشگاه برگزار گردید.
در این کارگاه که از ساعت ۱۴ الی ۱۶ برگزار شد، سرکار خانم دکتر طیبه شهمیرزادی، عضو هیئت علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و قائم‌مقام شرکت پارس آذرخش، به ارائه مباحث نظری و کاربردی پرداختند.
مروری بر تحول از کتابخانه‌های سنتی به هوشمند
در بخش نخست نشست، اهمیت استراتژیک دیجیتال‌سازی در مدیریت نوین کتابخانه‌ها مورد بحث قرار گرفت. در این راستا، تفاوت‌های ساختاری میان انواع کتابخانه‌ها از جمله سنتی، خودکار، الکترونیکی، دیجیتالی، هوشمند و پلتفرمی و نحوه ارائه خدمات در هر یک از آن‌ها از منظر مدیریت اطلاعات بررسی شد. همچنین، طیف گسترده‌ای از منابع دیجیتال شامل پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها، اسناد تاریخی، مقالات علمی و منابع چندرسانه‌ای و نقش اهمیت آن‌ها در چرخه حیات اطلاعات مورد واکاوی قرار گرفت.
فرایند دیجیتال‌سازی و سازماندهی اطلاعات
مدرس کارگاه با تبیین چرخه مدیریت منابع دیجیتال، به بررسی ویژگی‌ها، اهداف و محرک‌های اصلی حرکت کتابخانه‌ها به سمت دیجیتال‌سازی پرداخت. در ادامه، فرآیند تبدیل منابع فیزیکی به فایل‌های دیجیتال، با تأکید بر ضرورت «سازماندهی اطلاعات» بررسی شد. در این بخش تأکید گردید که دیجیتال‌سازی صرفاً تبدیل فیزیک به فایل نیست، بلکه هدف نهایی، تبدیل منابع به دارایی‌های اطلاعاتیِ قابل مدیریت، قابل جست‌وجو و کاربردی است. از این رو، اهمیت حیاتی تهیه فراداده (Metadata) و استفاده از روش‌های فهرست‌نویسی، رده‌بندی و نمایه‌سازی برای امکان‌پذیر ساختن فرآیند بازیابی اطلاعات، مورد بحث قرار گرفت. همچنین فناوری تشخیص کاراکتر نوری (OCR) به عنوان ابزاری کلیدی جهت تبدیل اسناد چاپی به متن‌های دیجیتال قابل ویرایش و جست‌وجو معرفی شد.
ابزارشناسی و ملاحظات حقوقی
در بخش عملیاتی کارگاه، انواع تجهیزات مورد نیاز از جمله اسکنرهای دستی، رومیزی، اسکنرهای تخصصی اسناد، کتاب، نقشه و لیتوگرافی و معیارهای انتخاب آن‌ها بررسی شد. همچنین مراحل اجرایی شامل آماده‌سازی اسناد پیش از اسکن، فرآیند اسکن و ذخیره‌سازی، و مراحل نهایی آماده‌سازی پس از اسکن با جزئیات تشریح گردید.
علاوه بر جنبه‌های فنی، مباحث مربوط به ملاحظات حقوقی و قوانین مربوط به مالکیت فکری در برخورد با منابع «درون‌سازمانی» و «برون‌سازمانی» نیز مورد توجه قرار گرفت تا کتابداران با چالش‌های قانونی در مسیر دیجیتال‌سازی آشنا شوند.
در پایان این نشست علمی، ضمن قدردانی از مدرس محترم و برگزارکنندگان، بر ضرورت تداوم برگزاری کارگاه‌های تخصصی جهت همگامی با تحولات دیجیتال و بهبود کیفیت خدمات کتابخانه‌ای و مرکز نشر دانشگاه تأکید شد.
نظر شما :