مُرغِ حَق (Eurasian Scops Owl)

نام علمی: Otus scops
شاخه (Phylum): Chordata – طنابداران
رده (Class): Aves – پرندگان
راسته (Order): Strigiformes – جغدسانان
خانواده (Family): Strigidae – جغدیان (جغدهای معمولی) 
جنس (Genus)‌: Otus

 توضیحات علمـی و زیستـی 
مرغِ حق، یکی از کوچک‌ترین جغدها در بخش بزرگی از محدوده‌ی پراکنش خود است و به‌خاطر توانایی چشمگیر در استتار و صدای تکرارشونده و مشخصش شهرت دارد. این پرنده به‌خوبی با محیط‌های جنگلی سبک، باغ‌ها و فضاهای سبز انسانی سازگار شده است.

 ویژگـی‌های ظاهــری 
-اندازه: بسیار کوچک؛ طول بدن حدود ۱۹ تا ۲۱ سانتی‌متر‌.
-استتار‌:
  - رنگ پر و بال ترکیبی از خاکستری، قهوه‌ای و نخودی با خطوط و نقوشی است که به‌خوبی با پوست درختان هماهنگ می‌شود‌.
 - هنگام احساس خطر، بدن خود را کشیده و باریک می‌کند و چشم‌ها را نیمه‌بسته یا بسته نگه می‌دارد تا شبیه یک شاخه‌ی خشک یا شکسته‌ی درخت به نظر برسد؛ این رفتار استتاری از ویژگی‌های شاخص اوست‌.
- گوش‌پرها: برخلاف جغد کوچک، مرغ حق دارای دو دسته پر بلند روی سر است که «گوش‌پر» نامیده می‌شوند و هنگام هوشیاری یا استراحت به سمت بالا سیخ می‌شوند‌.
- چشم‌ها: عنبیه‌ی زرد روشن یا نارنجی دارد که برای دید در نور کم به‌خوبی تکامل یافته است.

 رفتـار و زیست‌شناسـی 
- صدای منحصربه‌فرد‌:
  - نام «مرغ حق» در فارسی از صدای سوت‌مانند، ساده و تکرارشونده‌ی این پرنده گرفته شده که شبیه «حَق... حَق...» شنیده می‌شود‌.
  - این صدا اغلب در شب‌های بهار و تابستان به گوش می‌رسد و معمولاً نرها برای تعیین قلمرو و جذب جفت آن را تکرار می‌کنند‌.
- تغذیه‌:
  - عمدتاً حشره‌خوار است و از سوسک‌ها، بیدها، جیرجیرک‌ها و سایر حشرات نسبتاً بزرگ تغذیه می‌کند‌.
  - گاهی مهره‌داران بسیار کوچک مانند مارمولک‌های ریز یا موش‌های کوچک نیز در رژیم غذایی‌اش دیده می‌شود‌.
- زیستگاه‌:
  - در باغ‌های قدیمی، بیشه‌زارها، جنگل‌های خزان‌کننده و پارک‌های شهری با درختان کهنسال حضور دارد‌.
  - برای آشیانه‌سازی، به حفره‌های طبیعی درختان یا لانه‌های قدیمی سایر پرندگان (به‌ویژه دارکوب‌ها) متکی است‌.
- مهاجرت‌:
  - برخلاف بسیاری از جغدها که عمدتاً ساکن‌اند، مرغ حق گونه‌ای مهاجر است‌.
  - جمعیت‌هایی که در عرض‌های جغرافیایی بالاتر (مثلاً بخش‌هایی از اروپا) تولیدمثل می‌کنند، برای گذراندن زمستان به مناطق گرم‌تر، از جمله بخش‌هایی از آفریقا و خاورمیانه، کوچ می‌کنند‌.

 اهمیت علمـی و زیست‌محیطـی 
- شاخص سلامت زیستگاه‌های درختی: حضور مرغ حق در باغ‌ها و جنگل‌های سبک، نشان‌دهنده‌ی وجود درختان کهنسال و حفره‌های طبیعی مناسب برای لانه‌سازی است؛ بنابراین می‌تواند به‌عنوان شاخصی برای کیفیت این زیستگاه‌ها در نظر گرفته شود‌.
- کنترل حشرات: با توجه به رژیم غذایی عمدتاً حشره‌ای، در کنترل جمعیت حشرات شب‌فعال (از جمله برخی آفات کشاورزی) نقش مؤثری دارد‌.

 وضعیـت حفاظتـی (Conservation Status) 
در بسیاری از منابع جهانی، وضعیت حفاظتی Eurasian Scops Owl در رده‌ی Least Concern (کمترین نگرانی) قرار دارد؛ اما مانند سایر جغدهای وابسته به درختان کهنسال، از تخریب زیستگاه‌های جنگلی، قطع درختان پیر و استفاده گسترده از آفت‌کش‌ها آسیب می‌بیند. حفاظت از درختان کهن و کاهش سموم شیمیایی برای پایداری جمعیت آن اهمیت زیادی دارد.

 نکتـه برای بازدیدکننـدگان 
مرغ حق استاد استتار است و در طبیعت، به‌ویژه هنگام چسبیدن به تنهٔ درخت، به‌سختی دیده می‌شود. گالری حیات‌وحش دانشگاه بیرجند فرصتی استثنایی فراهم می‌کند تا بازدیدکنندگان بتوانند از فاصله‌ای نزدیک، جزئیات دقیق پرها، رنگ‌آمیزی و ویژگی‌های ظاهری این جغد کوچک را مشاهده کنند؛ جزئیاتی که در محیط طبیعی به‌ندرت قابل دیدن است.