پروفسور کاظم معتمدنژاد
پروفسور کاظم معتمدنژاد، چهره ماندگار علوم ارتباطات، استاد دانشگاه، روزنامهنگار و حقوقدان ایرانی، در سال ۱۳۱۳ در روستای مود (در ۳۶ کیلومتری بیرجند) به دنیا آمد. به دلیل نقش بیبدیل او در بنیانگذاری، تدریس آکادمیک و توسعه علوم ارتباطات و روزنامهنگاری در ایران، به «پدر علم ارتباطات ایران» شهرت یافته است.
تحصیـلات و فعالیـتهای اولیــه
تحصیلات ابتدایی و بخشی از متوسطه را در زادگاهش و بیرجند گذراند و سال ششم ادبی را در دبیرستان مروی تهران به پایان رساند. در سال ۱۳۳۶ لیسانس حقوق قضایی از دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران گرفت و در سال ۱۳۳۹ موفق به اخذ دکترای حقوق قضایی از همان دانشگاه شد.
در دوران دانشجویی، با مصطفی مصباحزاده (مدیر روزنامه کیهان و استاد دانشگاه) آشنا شد و به روزنامه کیهان راه یافت. دیری نپایید که از مترجمی زبان فرانسه، به مسئولیت گروه خارجی و مقالات ارتقا یافت.
با دریافت بورس تحصیلی از دولت فرانسه، برای ادامه تحصیل به این کشور رفت و موفق به اخذ دکترای حقوق و علوم سیاسی از دانشگاه سوربن و دکترای تخصصی روزنامهنگاری از انستیتوی مطبوعات و علوم نظری دانشگاه پاریس شد.
وی از سال ۱۳۴۶ وکیل پایه یک دادگستری بود و از سال ۱۳۷۹ به عنوان مشاور حقوقی اتحادیه بینالمللی ارتباطات دور (ITU) فعالیت میکرد.
خدمـات دانشگاهـی و تأسیس نهادهــای آموزشــی
پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۴۳، با همکاری مؤسسه کیهان، «دوره عالی روزنامهنگاری» را پایهگذاری کرد که بعدها به «مؤسسه عالی مطبوعات و روابط عمومی» و سپس در سال ۱۳۵۰ به «دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی» ارتقا یافت. وی از مؤسسان این دانشکده بود و سالها به عنوان معاون و رئیس در آن خدمت کرد.
پس از انقلاب، با تعطیلی موقت این دانشکده، به تدریس در فرانسه پرداخت و در سال ۱۳۶۸ به ایران بازگشت و نقش کلیدی در احیای رشته علوم ارتباطات، راهاندازی دورههای کارشناسی ارشد و دکتری و تأسیس مرکز پژوهشهای ارتباطات ایفا نمود. او سالها استاد گروه علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی بود.
سوابـــق دانشگاهــی
- دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران (۱۳۴۹–۱۳۴۴)
- استاد و رئیس دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی (۱۳۵۹–۱۳۴۴)
- استاد گروه علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی (از ۱۳۶۰)
- استاد مهمان دانشگاههای فرانسه (پاریس و رن، ۱۳۶۸–۱۳۶۲)
- مدیر تحقیقات (استاد راهنمای رسالههای دکتری) دانشگاه پاریس VII
دیــدگــاهها و اندیشــههــا
پروفسور معتمدنژاد ارتباطات را نه تنها یک ابزار، بلکه یک شاخص توسعه میدانست و بر نقش زیربنایی آن در برنامهریزی ملی تأکید داشت. وی منتقد نظریههای یکسویه توسعه ارتباطات مانند «جریان آزاد اطلاعات» و «نظریه نوسازی» بود و بر لزوم سیاستگذاری ارتباطی مبتنی بر منافع ملی و توجه به اقتضائات فرهنگی کشورهای در حال توسعه پافشاری میکرد.
او بر ضرورت ایجاد «مرکز هماهنگی فعالیتها و سازمانهای ارتباطات کشور» برای نظارت، هماهنگی و آیندهنگری در این حوزه تأکید داشت.
فعالیـتهـای بینالمللــی و افتخــارات
- عضو و مؤسس انجمن بینالمللی تحقیق در ارتباطات جمعی (IAMCR) از سال ۱۹۶۲
- عضو هیئت مؤسس بخش ارتباطات بینالمللی انجمن مذکور (۱۹۷۶)
- عضو هیئت مؤسس «مرکز مطالعات فراملی ارتباطات و اطلاعات در کشورهای آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین» (پاریس، ۱۹۹۲)
- عضو انجمن بینالمللی حقوق فضا (از ۱۹۶۷)
- عضو انستیتوی بینالمللی ارتباطات
- عضو انجمن فرانسوی علوم ارتباطات و اطلاعات (از ۱۹۸۳)
- دریافت نشان درجه یک دانش از رئیسجمهوری در سال ۱۳۸۴
- انتخاب به عنوان استاد نمونه دانشگاههای کشور در سال تحصیلی ۷۴-۱۳۷۳
آثــار و تألیفـــات
پروفسور معتمدنژاد نویسندهای پرکار بود که آثارش به عنوان منابع پایه در رشته ارتباطات در ایران تدریس میشود.
مهمترین تألیفات:
- وسایل ارتباط جمعی (در دو جلد)
- حقوق مطبوعات
- روزنامهنگاری (با همکاری ابوالقاسم منصفی)
- روش تحقیق در محتوای مطبوعات
- ارتباطات بینالملل
- جامعه اطلاعاتی: اندیشههای بنیادی، دیدگاههای انتقادی و چشماندازهای جهانی
- اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی
- ارتباط جمعی غربی و انقلاب اسلامی ایران
وی علاوه بر تألیف کتاب، بیش از ۷۰ مقاله علمی در مجلات معتبر داخلی و بینالمللی منتشر کرد.
سروش