استاد بدیعالزمان فروزانفر
محمدحسین بشرویهای، معروف به بدیعالزمان فروزانفر (۱۲۷۶–۱۳۴۹ شمسی)، ادیب برجسته، مولویپژوه نامدار، استاد دانشگاه و از چهرههای ماندگار فرهنگ و ادب فارسی، در سال ۱۲۷۶ در بشرویه (از توابع استان خراسان جنوبی کنونی) به دنیا آمد.
تحصیــلات و استــادان
مقدمات علوم را در زادگاه خود فراگرفت و سپس برای ادامه تحصیل به مشهد رفت و از محضر استادانی چون ادیب نیشابوری و ادیب پیشاوری بهره برد. حدود سال ۱۳۰۰ به تهران مهاجرت کرد و تحصیلات خود را در مدرسه سپهسالار تکمیل نمود.
فعالیتهــای دانشگاهــی و علمـــی
- در سال ۱۳۰۵ به تدریس در دارالفنون و دارالمعلمین عالی منصوب شد.
- در سال ۱۳۱۳ به معاونت دانشکده معقول و منقول (الهیات) دانشگاه تهران برگزیده شد.
- در سال ۱۳۱۴، هیئت ممیزه دانشگاه تهران متشکل از نصرالله تقوی، علیاکبر دهخدا و ولیالله نصر، تألیف او با عنوان «تحقیق در زندگانی مولانا جلالالدین بلخی» را ارزیابی و به او گواهی دکتری اعطا کردند.
- از سال ۱۳۲۳ تا ۱۳۴۶ ریاست دانشکده معقول و منقول را بر عهده داشت.
- از بنیانگذاران و طراحان دوره دکتری ادبیات فارسی در دانشگاه تهران بود و تا پایان عمر به تدریس در این دوره ادامه داد.
- پس از بازنشستگی در سال ۱۳۴۶، به عضویت مجلس سنا درآمد و مدتی نیز ریاست کتابخانه سلطنتی را عهدهدار بود.
شاگــردان نامـــدار
فروزانفر استاد راهنمای نسل درخشانی از دانشجویان دکتری بود که بعدها هر یک از استادان و پژوهشگران برجسته ادبیات فارسی شدند، از جمله:
پرویز ناتل خانلری
ذبیحالله صفا
عبدالحسین زرینکوب
غلامحسین یوسفی
محمدرضا شفیعی کدکنی
سیمین دانشور
سید محمد دبیرسیاقی
منوچهر ستوده
و دهها چهره علمی دیگر
آثــار و پژوهــشهـا
فروزانفر نویسندهای پرکار و محققی دقیق بود. مهمترین حوزه پژوهش او، مطالعات مولویشناسی و عرفان ایرانی بود.
الف) آثار تألیفی:
سخن و سخنوران (۱۳۰۸–۱۳۱۲): از نخستین آثار پژوهشی و انتقادی در تاریخ ادبیات ایران که سرمشق نسلهای بعدی شد.
رساله در تحقیق احوال و زندگانی مولانا جلالالدین محمد مولوی (۱۳۱۵)
تاریخ ادبیات ایران (۱۳۱۷)
مأخذ قصص و تمثیلات مثنوی (۱۳۳۳)
احادیث مثنوی (۱۳۳۴)
شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری (۱۳۳۹–۱۳۴۰)
شرح مثنوی شریف (در سه جلد، ۱۳۴۶–۱۳۴۸)
ب) تصحیح متون:
فیهمافیه (گفتارهای مولوی)
معارف بهاء ولد (پدر مولوی)
معارف برهانالدین محقق ترمذی (مرشد مولوی)
کلیات شمس (دیوان کبیر) مولوی
مناقب اوحدالدین کرمانی
ترجمه رساله قشیریه
دیدگــاه صاحبنظـــران
عبدالحسین زرینکوب درباره او نوشته است: «معلم و استادی دلسوز و صمیمی بود. درس او تنها تعلیم نبود، هم تهذیب بود و هم در عین حال تفریح... قلمرو تحقیق او ادبیات و تصوف بود، خاصه در دوران اسلامی قبل از صفویه... هرچه امروز نزد ما در زمینه عرفان و ادب جدی و درخور ارج است، میراث اوست.»
درگذشــت
بدیعالزمان فروزانفر سرانجام در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۹ بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت و در باغ طوطی (صحن حضرت عبدالعظیم) به خاک سپرده شد. متأسفانه سالها بعد، محل دفن او با بیمهری مواجه شد.
میـــراث
فروزانفر نه تنها به عنوان «استاد استادان» نسلهای متعددی از ادیبان و پژوهشگران را پرورش داد، بلکه با آثار ماندگار خود، به ویژه در حوزه مولویشناسی و تصحیح متون عرفانی، بنیانی استوار برای مطالعات ادبی و عرفانی ایران گذاشت. نام و یاد او در تاریخ فرهنگ ایران جاودانه است.
سروش