اردک نوک پهن (Northern Shoveler)
نام علمی: Spatula clypeata
شاخه (Phylum): Chordata – طنابداران
رده (Class): Aves – پرندگان
راسته (Order): Anseriformes – غازسانان
خانواده (Family): Anatidae – مرغابیان
اردک نوکپهن گونهای از اردکهای سطحچر است که به طور گسترده در نیمکره شمالی پراکنده بوده و نام خود را از منقار نسبتاً بلند، باریک و انتهای کمی پهن و گرد خود گرفته است. این پرنده به دلیل زیبایی پرهای نر در فصل زادآوری و الگوی مهاجرتیاش شناخته شده و عمدتاً در تالابها، آبگیرهای شیرین، سواحل دریاچهها و رودخانههای آرام با پوشش گیاهی مناسب یافت میشود. اردک نوکپهِن به دلیل تغذیه از مواد متنوع گیاهی و جانوری، در طیف وسیعی از زیستگاههای آبی سازگار است و به عنوان یک «اردک سطحچر»، سر و گردن خود را برای تغذیه به زیر آب فرو میبرد و بدون شیرجه کامل، غذا را از سطوح کمعمق جمعآوری میکند؛ در پرواز نیز سریع و مستقیم حرکت کرده و به صورت دستهجمعی مانور میدهند.
زیسـتگاه و پراکندگـی
اردک نوکپهِن دارای پراکندگی جهانی گستردهای در سراسر مناطق معتدل و شمالی نیمکره شمالی، شامل بخشهای وسیعی از اروپا، شمال آسیا (سیبری) و آمریکای شمالی است. این پرنده مهاجر، جمعیتهای شمالی خود را در فصول سرد سال در مناطق جنوبتر، از جمله سواحل دریای مدیترانه، آفریقای شمالی، جنوب آسیا، آمریکای مرکزی و جنوبی و بخشهای جنوبی آمریکای شمالی سپری میکند. در ایران، این گونه به عنوان مهاجر عبوری و زمستانگذران نسبتاً شایع مشاهده میشود و بیشترین حضور آن در فصول سرد در تالابها، دریاچههای پشت سدها، خورها و مناطق ساحلی شمال، شمال غرب و غرب کشور است.
ویژگـیهای ظاهــری
اردک نوکپهن در فصل زادآوری، نر بالغ دارای سری قهوهای مایل به بلوطی با نوار سفید بلند و باریکی است که از چشم تا پشت سر امتداد دارد؛ گردن آن سفید بوده و سینه و پهلوها سفید یا کرمرنگ با نقشهای بسیار ریز و ظریف دیده میشوند. پشت و پوشپرهای بال به رنگ خاکستری روشن با خطوط موجدار تیره و دمگاه سیاه با دمگاه بالایی سفید است. برجستهترین ویژگی نرها، دم بسیار بلند و کشیده (حدود ۱۰ سانتیمتر) متشکل از دو شاهپر مرکزی نوکتیز به رنگ سیاه است. خارج از فصل زادآوری، ظاهر نرها به ماده شبیهتر شده، اما نوار سفید پشت چشم و دم بلند تا حدودی حفظ میشود. ماده بالغ ظاهری عمدتاً قهوهایـخاکستری با خالها و نوارهای تیرهتر و روشنتر دارد که به استتار آن کمک میکند؛ سر قهوهای روشن با نوار تیره چشم و لکهای سفید در قاعده منقار و دم نسبتاً کوتاه و نوکتیز از مشخصات آن است. طول بدن (بدون احتساب دم بلند نرها) بین ۴۶ تا ۵۶ سانتیمتر، فاصله دو سر بال ۸۵ تا ۹۵ سانتیمتر و وزن آن حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم است.
زادآوری
اردک نوکپهِن معمولاً از اواخر بهار تا اوایل تابستان، بسته به منطقه جغرافیایی، اقدام به زادآوری میکند. ماده آشیانه را بر روی زمین و در میان پوشش گیاهی انبوه، اما نه چندان دور از آب، با استفاده از علفهای خشک، پر و پوشال بنا مینماید. هر دوره زادآوری شامل ۷ تا ۱۲ تخم (به طور متوسط ۹ تخم) به رنگ زرد روشن یا کرم است که دوره حضان آن حدود ۲۱ تا ۲۵ روز به طول میانجامد. پس از تفریخ تخمها، مراقبت از جوجهها به طور کامل بر عهده ماده است؛ جوجهها بلافاصله پس از خشک شدن قادر به شنا و دنبال کردن مادر برای یافتن غذا هستند.
سروش