دم جنبانک ابلق (Pied Wagtail)

نام علمی‌: Motacilla alba
شاخه (Phylum): Chordata – طنابداران  
رده (Class): Aves – پرندگان  
راسته (Order): Passeriformes – گنجشک‌سانان
خانواده (Family): Motacillida – دم‌جنبانکان
 

دم‌جنبانک ابلق پرنده‌ای پرتحرک، هوشیار و سازگار است که بیشتر وقت خود را روی زمین یا سطوح باز می‌گذراند و با دویدن‌های کوتاه و تکان‌های پی‌درپی دم، به جست‌وجوی حشرات و سایر بی‌مهرگان می‌پردازد. رژیم غذایی آن عمدتاً شامل حشرات، لاروها، عنکبوت‌ها و دیگر بندپایان کوچک است. این گونه به دلیل سازگاری بالا با محیط‌های انسانی، از جمله شهرها و روستاها، توانسته است پراکنش گسترده‌ای داشته باشد. حضور آن در زیستگاه‌های انسانی و طبیعی، همراه با رفتار فعال و جست‌وخیزهای مداوم، باعث شده است که یکی از پرندگان آشنا و دوست‌داشتنی برای مشاهده‌گران طبیعت باشد.

 زیسـت‌گاه و پراکندگـی 
این پرنده زیستگاه‌های باز و نیمه‌باز را ترجیح می‌دهد و معمولاً در حاشیه رودخانه‌ها، آبگیرها، شالیزارها، مزارع، چراگاه‌ها، پارک‌ها، باغ‌ها، خیابان‌ها و حتی مناطق شهری دیده می‌شود. حضور آن اغلب در نزدیکی منابع آب و فضاهای باز با سطح مناسب برای جست‌وجوی غذا بیشتر است. دم‌جنبانک ابلق پراکندگی بسیار وسیعی در اروپا، آسیا و بخش‌هایی از آفریقا دارد و در ایران نیز از پرندگان نسبتاً فراوان و گسترده‌پراکنش به‌شمار می‌رود که در بسیاری از مناطق کشور، به‌ویژه اطراف منابع آبی و نواحی انسانی، مشاهده می‌شود. بخشی از جمعیت‌ها بومی‌اند و بخشی دیگر در فصل‌های سرد یا مهاجرت، جابه‌جا می‌شوند.

 ویژگـی‌های ظاهــری 
دم‌جنبانک ابلق پرنده‌ای کوچک، باریک‌اندام و بسیار چابک است که به‌راحتی با دم بلند و حرکات مداوم بالا و پایین آن شناخته می‌شود. این گونه بدنی کشیده، پاهای بلند و منقاری باریک و نسبتاً ظریف دارد. رنگ عمومی بدن در بیشتر جمعیت‌ها ترکیبی از خاکستری، سیاه و سفید است؛ ناحیه پشت معمولاً خاکستری، زیرتنه سفید و سر و سینه دارای الگوی سیاه و سفید یا خاکستری تیره است. دم پرنده نیز غالباً سیاه و سفید به‌نظر می‌رسد و تضاد رنگی آن از ویژگی‌های برجسته ظاهری این گونه به شمار می‌رود. طول بدن دم‌جنبانک ابلق حدود ۱۶ تا ۱۹ سانتی‌متر است و جنس نر و ماده از نظر ظاهری شباهت زیادی به یکدیگر دارند، هرچند نرها معمولاً رنگ‌های مشخص‌تر و تضاد بیشتری در پر و بال دارند.

 زادآوری 
فصل زادآوری دم‌جنبانک ابلق معمولاً از بهار آغاز می‌شود و تا اوایل تابستان ادامه می‌یابد. این پرنده لانه خود را در شکاف‌ها، زیر پل‌ها، دیوارهای سنگی، حفره‌های ساختمان‌ها، توده‌های سنگی یا میان پوشش گیاهی متراکم و نزدیک به زمین می‌سازد. لانه از علف‌های خشک، ریشه‌ها، خزه و مواد نرم گیاهی تشکیل می‌شود و ماده معمولاً ۴ تا ۶ تخم می‌گذارد. دوره جوجه‌کشی حدود ۱۲ تا ۱۴ روز است و جوجه‌ها پس از خروج از تخم، برای مدتی توسط والدین تغذیه و مراقبت می‌شوند.