چرخ ریسک بزرگ (Great tit)

نام علمی‌: Parus major
شاخه (Phylum): Chordata – طنابداران  
رده (Class): Aves – پرندگان  
راسته (Order): Passeriformes – گنجشک‌سانان
خانواده (Family): Paridae – چرخ‌ریسکان
 

چرخ‌ریسک بزرگ پرنده‌ای بسیار فعال، کنجکاو و قلمروطلب است که اغلب به‌صورت تنها یا در زوج‌ها دیده می‌شود. این گونه تغذیه‌ای همه‌چیزخوار دارد و در بهار و تابستان بیشتر از حشرات، لاروها، عنکبوت‌ها و سایر بی‌مهرگان تغذیه می‌کند، در حالی که در پاییز و زمستان از دانه‌ها و مواد گیاهی نیز استفاده می‌کند. توانایی بالای این پرنده در سازگاری با محیط‌های انسانی باعث شده است که یکی از آشناترین پرندگان در شهرها و روستاها باشد. چرخ‌ریسک بزرگ نقش مهمی در کنترل جمعیت حشرات دارد و از این نظر برای اکوسیستم‌های طبیعی و انسانی سودمند است.

 زیسـت‌گاه و پراکندگـی 
چرخ‌ریسک بزرگ پرنده‌ای سازگار و انعطاف‌پذیر است و در طیف وسیعی از زیستگاه‌ها از جمله جنگل‌های پهن‌برگ، باغ‌ها، پارک‌ها، بوته‌زارها، حاشیه مزارع و حتی مناطق مسکونی و شهری مشاهده می‌شود. این گونه پراکندگی گسترده‌ای در اروپا، بخش بزرگی از آسیا و شمال آفریقا دارد و در ایران نیز از پرندگان نسبتاً فراوان و بومی به‌شمار می‌رود که در بسیاری از نواحی کشور، به‌ویژه مناطق دارای درخت و پوشش گیاهی مناسب، دیده می‌شود.

 ویژگـی‌های ظاهــری 
چرخ‌ریسک بزرگ یکی از شناخته‌شده‌ترین پرندگان کوچک جنگلی و شهری است که با جثه‌ای جمع‌وجور، سر سیاه براق، گونه‌های سفید و نوار سیاه پهنی در امتداد سینه و شکم زردرنگ خود به‌راحتی قابل تشخیص است. پشت بدن این پرنده به رنگ سبز زیتونی تا خاکستری مایل به سبز دیده می‌شود و بال‌ها و دم آن نیز ترکیبی از خاکستری و سیاه دارند. این گونه از نظر اندازه نسبتاً درشت‌تر از بسیاری از چرخ‌ریسک‌های دیگر است و طول بدن آن حدود ۱۳ تا ۱۵ سانتی‌متر می‌رسد. در نرها، نوار سیاه میانی سینه و شکم معمولاً پهن‌تر و پررنگ‌تر از ماده‌ها است، در حالی که در ماده این نوار باریک‌تر و کم‌رنگ‌تر دیده می‌شود.

 زادآوری 
فصل زادآوری چرخ‌ریسک بزرگ معمولاً از اوایل بهار آغاز می‌شود. این پرنده لانه خود را در حفره‌های طبیعی درختان، شکاف دیوارها، جعبه‌های لانه‌سازی و گاهی سوراخ‌های ایجادشده در ساختمان‌ها می‌سازد. آشیانه از خزه، علف‌های خشک، تار عنکبوت، پر و الیاف گیاهی تشکیل می‌شود و ماده معمولاً ۵ تا ۱۲ تخم می‌گذارد. دوره جوجه‌کشی حدود ۱۳ تا ۱۵ روز طول می‌کشد و جوجه‌ها پس از خروج از تخم، برای مدتی توسط هر دو والد تغذیه و مراقبت می‌شوند.